Nu Vermeer, mede vanwege de tentoonstelling in het Rijksmuseum, meer dan ooit in de belangstelling staat, moet me iets van het hart. Ik ben een grote liefhebber van zijn werk en ik was één van de eerste die kaartjes voor deze tentoonstelling had besteld, maar één van zijn beroemdste schilderijen stoort mij mateloos.

In veel van zijn werken speelt de intieme beleving van de ruimtelijkheid een belangrijke rol. Hij is ongeëvenaard in het weergeven van licht en schaduw en gebruikt perspectief om het dieptegevoel in zijn werken te versterken. Zo ook bij zijn beroemde Melkmeisje. Ik weet dat veel criticasters vinden dat hij het perspectief soms bewust manipuleerde ter versterking van zijn werken, maar in mijn bescheiden mening slaat hij hier zo enorm de plank mis, dat ik me elke keer weer afvraag waarom vrijwel niemand anders zich hieraan stoort.

De verdwijnende perspectieflijnen van het raam duiden op een verdwijnpunt dat zich net boven de hand van het meisje bevindt. De perspectieflijnen van de stoof op de vloer komen echter amper boven de tafelrand uit. Nu zou het natuurlijk kunnen dat de vloer niet recht loopt, maar deze zou dan echt enorm schuin moeten staan. En daar houdt het niet bij op. Als je goed kijkt naar het perspectief van de tafel en de kannen die daar op staan, suggereert dit een verdwijnpunt dat zich boven dat van de grijze kan met deksel die links op de tafel staat, bevindt. Anders had je daar nooit bovenop kunnen kijken. Deze horizon ligt dus, net als die van het raam, ruim boven de schenktuit van de kan waaruit het meisje de melk schenkt. In beide gevallen zou je in de kan op het melkoppervlak moeten kunnen kijken en niet zoals Vermeer dat heeft weergegeven, alleen het stroompje melk uit de tuit kunnen zien.

Deze werkelijk prachtig geschilderde ruimte kan in de echte wereld dus nooit bestaan. Tenzij het raam en het kozijn schuin in de muur staan, de vloer waarop de stoof staat enorm naar achter helt en de tafelpoten waarop de kan en het brood staat ongelijk zijn waardoor de tafel weer enorm naar voren helt. Ben ik nou echt de enige die zich daar aan stoort?

Als ik ervan uitga dat in deze ongelijke ruimte op zijn minst het tafelblad enigszins waterpas staat, een minimale voorwaarde om een tafel te kunnen gebruiken, ligt de horizon dus iets boven de schenktuit van de melkkan. In dat geval zou je dus in de melkkan op het melkoppervlak moeten kunnen kijken. Ik ben zo vrij geweest om het schilderij daarop een klein beetje aan te passen. Voor mij voelt de ruimte dan niet alleen geloofwaardiger aan, ik vind het schilderij er zelf ook beter van geworden.

Lees ook: Allegorie met Venus en Cupido, De genitaliën van Biagio da Cesena, Eurotofobie in de kunsten, Pavel Jerdanowitch, Caput mortuum, De oranje wortel en Het schaamhaar van L’Origine du Monde.

Kijken en zien zijn niet hetzelfde. Zien is de overtreffende trap van kijken. Naarmate je steeds beter leert kijken, zal je steeds meer zien. Fotografie kan bij het zien helpen. Als je iets fotografeert, vang je het. Binnen een kader leeft dat ene moment dan tijdloos verder, zodat je het eindeloos kunt observeren. In een foto wordt alles wat je zag én niet zag, zichtbaar. Al kijkend en onderzoekend zal je steeds meer opvallen en zal je steeds meer zien. Tot er misschien een moment komt dat je alle mogelijkheden, alle schoonheid en alle waarheid kunt zien die er altijd al was. Maar die, omdat je nog niet zag, voor je verborgen bleef.

Deze foto’s zijn van een verbrande borstel die ik na een brand op ons balkon had bewaard. Een simpel voorwerp dat je normaal gesproken misschien achteloos zou weggooien, wordt door beter te kijken ineens iets heel anders.

De onderkant van de borstel lijkt op een platworm of pantoffeldiertje. Door de hitte zijn de stijve plastic haren van de borstel gesmolten. Waar de hitte het minst was, is alleen het topje gesmolten en staat dat nu als de hoed van een kleine paddenstoel op zijn steel. De beroete onderkant van dat kopje en de donkere vlokkentekening op de steel versterkt de illusie dat je naar een schimmel kijkt. De lange haren aan het uiteinde van de borstel reiken als de tentakels van een anemoon naar het licht, terwijl de nopjes op plaatsen waar de hitte sterker was, net als cellen tijdens mitose, kleine clusters vormen. Ze krijgen daar een structuur die lijkt op die van vetcellen of van wetenschappelijke modellen van atomen. Op sommige plaatsen zijn ze aan elkaar gesmolten en ontstaan er zelfs kleine bruggen. Hoe langer je kijkt, hoe meer je ontdekt en des te fascinerender die simpele borstel wordt. Het gekke is dat dat voor vrijwel alles geldt, de hele wereld zit soms besloten in de kleinste dingen, het enige wat je hoeft te doen om die wereld te ontdekken is beter te kijken.

Lees ook: Zien, de kunst van het kijken, Verzien, Negatieve vitrages, A trick of the light, Een beuk in het water, Gerookte bloemkool en Zo boven, zo beneden.

In het Witven bij de Oisterwijkse bossen en plassen, ligt een dode beuk in het water. Zijn kale takken vast aan het spiegelende ven. Kleine takjes die normaal niet zouden opvallen krijgen door hun symmetrie ineens vorm. De spiegeling tovert een hypnotische chaos van lijnen en caleidoscopische vlakken. Toch kent deze gespiegelde wereld orde, het water snijdt de wereld messcherp in tweeën en verdeelt hem in boven en onder.

Lees ook: Het oscillogram van een grauwe dag, Pareidolie in het riet, Twee werelden en Waterkringen.

Alles wat leeft, eet, en alles wat eet, poept. Levende organismen zijn in dat opzicht niet veel meer dan een maagdarmstelsel dat voedsel opneemt, verwerkt en weer uitschijt. Zowel het wegnemen van het voedsel als het toevoegen van uitwerpselen aan een milieu, hebben een vaak complex en verregaand effect op de leefomgeving. Elk organisme heeft zijn eigen functie en houdt daarmee het milieu in balans, het wegvallen van een organisme zorgt voor een verstoring  van de balans en kan dus verregaande gevolgen hebben.

Vrijwel geen enkel dier jaagt op walvissen, ze staan tenslotte aan de top van de voedselpiramide. Zelf eten ze alleen maar krill, kleine kreeftachtigen, die in de oceaan in werkelijk ongelooflijk grote aantallen voorkomen en door veel dieren als voedselbron worden gebruikt. Je zou dus denken dat een afname in de walvissenpopulatie een positief effect op die van het krill zou hebben. Minder is echter waar.

Toen men vorige eeuw massaal op walvissen jaagde en de populaties daarvan wereldwijd met miljoenen afnamen, nam tegelijkertijd ook die van het krill af. Ondanks dat er minder krill werd gegeten, kwam er toch minder krill voor. Nu eten walvissen veel, en poepen ze dus ook veel. Het was juist de afname van deze poep die zo’n negatief effect op het krill had. Walvissenpoep is namelijk een belangrijke bron van voedsel voor fytoplankton, het bevat veel ijzer, wat een cruciale rol in de voedselketen speelt. Krill leeft van fytoplankton en het afnemen van hun voedselbron had dus een direct negatief effect op hun populatie en op die van alle dieren die daarvan afhankelijk zijn.

Helaas had het ook een negatief effect op het klimaat. Men praat graag over onze bossen als de longen van de Aarde, maar de oceanen worden vaak vergeten. Fytoplankton zet het broeikasgas CO₂ om in zuurstof. Zo'n 40 procent van de CO₂ die de mensheid uitstoot, wordt door de oceanen geabsorbeerd. Een afname van de walvispopulatie heeft dus ook een direct effect op de opwarming van de Aarde.

Lees ook: Walvissen en seks, Walvis bulla, Grote dennensnuitkevers en klimaatverandering (Hylobius abietis), Bij en lavendel, Bacteriën spelen een belangrijke rol bij de voortplanting van soorten, Poep is bruin en De gemeentes en hun bladblazers.

Na mijn vorige krukje had ik nog wat afvalhout en maak-energie over. Een paar dagen daarna ben ik aan een tweede krukje begonnen. Het eerste krukje leek alsof het uit een oud klooster kwam, het tweede krukje moest anders worden, alsof het een andere geschiedenis had.

Uiteindelijk zijn het vier tegen elkaar bevestigde plankjes geworden. Door de staande planken iets schuin te zetten en niet aan de buitenkant van de liggende plank te bevestigen, lijkt het krukje op het teken voor pi en kreeg het een meer Oosters uiterlijk. De middelste plank fungeert als schraag en drager en houdt het geheel stevig bij elkaar Het krukje  is met 13 houten pennen aan elkaar bevestigd en kan dankzij de dikke planken en robuuste constructie veel gewicht dragen.

Dit krukje is van hetzelfde afvalhout gemaakt als het eerste. Alleen waren deze planken op sommige plaatsen gespleten. Deze kieren heb ik met krammen, die ik uit oude draadnagels heb gemaakt, dicht gespijkerd. Het hout is geschroeid en met een grove staalborstel afgenomen. Daarna heb ik het met lederlijm gekleurd, met staalwol opgepoetst en met Tung-olie afgewerkt. Zowel qua structuur, kleur en ontwerp heeft dit tweede krukje een andere persoonlijkheid dan het eerste. Als ik het eerste met een dier zou kunnen vergelijken, vind ik dat dit tweede krukje meer met architectuur heeft te maken.

Het krukje is 40 cm lang, 20 cm breed en 32 cm hoog.

Lees ook: Echt antiek krukje, zelfgemaakt (1).