Weblog

Cupido’s pijl is van aragoniet

Wednesday, 24 May 2023

pijl van segrijnslak 5-2023 7817Al een paar keer heb ik parende segrijnslakken gefotografeerd, maar steeds kreeg ik geen goed zicht op het kleine pijltje van aragoniet waarmee ze elkaar vlak voor de bevruchting beschieten. Dit tere pijltje is slechts een centimeter lang maar bepaalt voor de slak wel zijn kans op nageslacht. Bij dit intieme koppeltje stak de dolk echter zo opvallend uit de mantel van de slak naar buiten, dat ik het niet kon laten om er een foto van te maken.

 

pijl van segrijnslak 5-2023 7815pijl van segrijnslak 5-2023 7824Lees voor de interessante paringsrituelen van de segrijnslak ook: Parende segrijnslakken dansen wang aan wang (Cornu aspersum).

Hoornaar (Vespa crabro)

Sunday, 30 April 2023

hoornaar (vespa crabo) 4-2023 7454Op koningsdag ben ik lekker vroeg naar het bos gegaan. Als iedereen naar de stad trekt is het in het bos tenminste rustig. Toch had ik daar een koninklijke ontmoeting. Op een omgevallen boom zat een joekel van een hoornaar, ruim 3,5cm lang. Alle hoornaren die je vroeg in het seizoen tegenkomt zijn jonge koninginnen, de werksters en mannetjes overleven de winter niet. Deze koningin was waarschijnlijk net, vanwege de oplopende temperatuur, vanonder het schors van een dode den gekropen. Dat soort plekken zijn voor veel insecten favoriete overwinteringsplaatsen.

 

Ze was nog wat lethargisch en liet zich goed benaderen, gaandeweg begon ze met haar vleugels te trillen om haar vliegspieren en lichaam op te warmen en even later steeg ze met een luide zoemtoon op. Ze cirkelde een paar keer om mijn hoofd en ging er toen vandoor. Je hoort vaak spookverhalen over de steek van een hoornaar, nu ben ik daar zelf nog nooit door gestoken, maar het schijnt wel flink wat pijnlijker te zijn dan de steek van en wesp of bij. Toch maakte ik me geen enkele zorgen, hoornaars zijn feitelijk niet agressief, zeker niet zo vroeg in het seizoen als ze nog geen nest hebben.

 

hoornaar (vespa crabo) 4-2023 7441hoornaar (vespa crabo) 4-2023 7439Deze koningin zal nu op zoek gaan naar een geschikte en beschutte plaats om haar nest te bouwen, zoals in een holle boom. Het papieren nest wordt van tot pulp gekauwd hout gemaakt en is bolvormig met een open onderkant. In de zeskantige broedcellen zal ze verscheidene langwerpige witte eieren afzetten, één in elke cel. De uitgekomen larven hangen met hun kop naar beneden en worden door de koningin met vleespulp gevoed. Ze jaag bij weer en ontij, overdag en ’s nachts op insecten en spinnen. Als ze iets heeft gevangen bijt ze met haar forse kaken eerst de kop, vleugels en poten af om daarna het resterende lijf tot pulp te malen. Deze lugubere werkzaamheden voert ze uit terwijl ze ondersteboven met één of twee achterpoten aan een takje hangt. De eiwitrijke pulp voert ze aan haar larven die haar op hun beurt weer voeden met een zoetige vloeistof die ze met hun mond uitscheiden. Volwassen hoornaars voeden zich uitsluitend met deze zoete stof of met de sappen uit een boom of van afgevallen rijp fruit. Soms knagen ze actief de bast van een boom door om bij de zoete sapstroom te komen. Gaandeweg zal het nest en de kolonie groeien maar waarschijnlijk nooit groter worden dan zo’n 1000 individuen. In oktober valt de kolonie uit elkaar en zullen alleen de jonge koninginnen de komende winter overleven.

 

Lees ook: Ephialtes manifestator, Franse veldwesp (Polistes dominula), Eikengalwesp (Cynips quercusfolii), Bladluismummie van Discritulus planiceps, Rozenbladwespen (Caliroa aethiops) en Knoppergal.

Gevlekte schimmelkever (Scaphidium quadrimaculatum)

Tuesday, 25 April 2023

gevlekte schimmelkever (scaphidium quadrimaculatum) 4-2009 4971Je zult dit kevertje niet snel tegenkomen. Niet alleen omdat hij vrij zeldzaam is, maar vooral ook vanwege zijn verborgen levensstijl. De gevlekte schimmelkever is tussen april en augustus het actiefst, maar verstopt zich overdag vrijwel altijd onder schors of rottend hout. ’s Nachts komen ze tevoorschijn en kun je ze soms op boommos, schimmelend hout of boomzwammen vinden.

 

gevlekte schimmelkever (scaphidium quadrimaculatum) 4-2009 4972gevlekte schimmelkever (scaphidium quadrimaculatum) 6-2005 1457Zowel de larven als de volwassen kevers eten van de sporen of het mycelium van boomzwammen in loofbossen. Dat is ook de plaats waar ik ze vond, onder een los stuk boomschors bij de witte myceliumdraden van een zwam. Ze zijn niet groot, en worden slechts 4,5 tot 6mm lang. Met hun brede ovale en volledig glimmend zwarte lijf, de vier onregelmatige rood-oranje vlekken op hun dekschilden en hun puntige achterlijf dat onder deze dekschilden uitsteekt, zijn ze onmiskenbaar. Ze staan hoog op hun slanke pootjes en zijn vliegensvlug, als je ze stoort, schieten ze razendsnel weg en verdwijnen ze achter een stuk schors of rottend hout. Ze komen voor van Europa en Noord-Afrika tot aan het nabije Oosten.

 

Lees o.a. ook: Gewone oeverloopkever (Elaphrus riparius), Agrilus cyanescens, Klein vliegend hert (Dorcus parallelipipedus), Kastanje Snuitkever (Curculio elephas), Gewone dennenboktor (Rhagium inquisitor) en Kevers.

Zelfgemaakte knuppel no. 2 (Baculum)

Tuesday, 25 April 2023

zgk 2 baculum 4-2023 7405Houten stokken zijn enkele van de alleroudste gebruiksvoorwerp die er bestaan. Wat ooit begon als een gevonden of afgebroken boomtak is door onze geschiedenis heen uitgegroeid tot een complex en cultuurgebonden stuk gereedschap of wapen. Houten knuppels werden ontworpen om zoveel mogelijk schade toe te brengen. Ze werden tijdens de jacht en in gevechten gebruikt om botten te breken en borstkassen en schedels in te slaan. Vrijwel elke cultuur heeft ze gebruikt en verfijnd.

 

zgk 2 baculum 4-2023 7393zgk 2 baculum 4-2023 7396zgk 2 baculum 4-2023 7414zgk 2 baculum 4-2023 7409Deze knuppel is een eigen ontwerp, ik heb hem losjes gebaseerd op de vorm van de Griekse kopesh, de Amerikaanse honkbalknuppel, de Fijiaanse Gata en enkele fossiele bacula (penisbotten). Het enigszins ovale handvat gaat met een lichte knik over in een zich naar voren toe verwijdende gekromde knuppel met een brede ronde rug, een driehoekige baard met smalle rand aan de binnenzijde en een haakse punt bovenaan de baard met daarboven de platte ronde top van de rug. Hij kan met twee handen worden gebruikt en dan met erg veel kracht een slag toedienen. Het grotere gewicht aan de bovenkant van de knuppel zorgt samen met de kromming dat alle energie op een relatief klein contactoppervlak wordt overgebracht. De punt van de baard en de rand van de ronde top kunnen dan veel schade toebrengen, terwijl een flinke slag met de smalle binnenrand van de kromming al genoeg kan zijn om een bot te breken. Als de grip verder naar boven wordt geplaatst, op de overgang van de handgreep naar het begin van de binnenste kromming, past deze verdikking goed binnen de palm van een hand, waardoor de knuppel ook eenhandig gebruikt kan worden.

 

zgk 2 baculum 4-2023 7416zgk 2 baculum 4-2023 7427zgk 2 baculum 4-2023 7428zgk 2 baculum 4-2023 7420De hele knuppel is 74,5cm lang. De handgreep is 2,75cm dik en loopt door in een 4,75cm dik en 8,5cm breed uiteinde. De knuppel weegt 908 gram en is gemaakt van een dikke eikenhouten tak met natuurlijke kromming, waardoor de nerf de curve van de knuppel volgt. Hij is met hamer en beitel, houtrasp, zakmes, vijl en schuurpapier gevormd, met ijzerazijn en lederinkt gekleurd en met tungolie afgewerkt.

 

Lees ook: Zelfgemaakte knuppel no. 1 (Ongwe Hongwe).

Kleine slangster (Ophiura albida)

Tuesday, 18 April 2023

kleine slangster (ophiura albida) 4-2023 7383Deze fragiele slangsterren lagen vlak bij elkaar in de vloedlijn bij het strand van ’s Gravenzande. In de Nederlandse en Belgische Noordzee  komen 7 verschillende soorten slangster voor, waarvan je de gewone slangster en de kleine slangster het vaakst op het strand kunt vinden. Hun dunne flexibele armen zijn echter heel kwetsbaar, meestal vind je ze dus niet heel.

 

Net als bij een zeester groeien afgebroken armen bij een slangster gewoon weer aan, uit de afgesneden arm groeit, in tegenstelling tot bij een zeester, echter geen nieuwe slangster meer. De armen van slangsterren hebben geen zuignapvoetjes. Ze gebruiken hun beweeglijke armen om mee te lopen en komen dan ook veel sneller vooruit dan zeesterren. Met vier van hun poten tillen ze hun lichaam op om daarna zich met hun vijfde poot vooruit te trekken. Slangsterren leven op de zeebodem en voeden zich met aas en dood organisch materiaal dat ze met slijm, dat tussen de stekels op hun armen zit, verzamelen en naar hun mond met onder aan hun platte lijf brengen. Deze mond dient tegelijkertijd als anus en bestaat uit vijf kaken. Elke kaak is opgebouwd uit platen die met tanden zijn omzoomd. Verrassend genoeg bevinden deze kaken zich aan grote platte platen die zich vanaf de rugzijde als vingers tussen de poten heen naar beneden buigen. De vijf punten van de mondopening staan daardoor in rechte lijn van de vijf armen. Deze armen zitten aan de zijkant van het lichaam en van boven kun je goed zien hoe ze zijn bevestigd.

 

kleine slangster (ophiura albida) 4-2023 7382kleine slangster (ophiura albida) 4-2023 7389kleine slangster (ophiura albida) 4-2023 7387kleine slangster (ophiura albida) 4-2023 7386De centrale schijf is ongeveer 1,5cm doorsnede en de armen worden zo’n 6cm lang. Ze komen vaak in grote groepen, vanaf de kustlijn tot op een paar honderd meter diepte, voor. Overdag verstoppen ze zich in de bodem of onder stenen en ze jagen ‘s nachts. Ze hebben weliswaar geen ogen, maar kunnen met hun huid licht en donker waarnemen en chemische deeltjes onderscheiden. Er zijn zowel mannelijke als vrouwelijke exemplaren en zoals gewoon bij stekelhuidigen vindt de bevruchting uitwendig plaats. Hun planktonachtige larve hebben eerst meerdere stekels en een bilaterale symmetrie maar vormen zich na ongeveer drie weken om in een miniatuur slangster met radiale symmetrie. In zo’n twee maanden zijn  ze volgroeid, ze leven ongeveer drie jaar.

 

Lees ook: Symmetrie, Zo boven, zo beneden, Phyllacanthus parvispinus, Zanddollar, Onregelmatige zee-egels (Spatangoida), Zeeklit (Echinocardium cordatum), Colobocentrotus atratus en Groene zee-egel (Strongylocentrotus droebachiensis).

Aasetende eksters (Pica pica)

Tuesday, 18 April 2023

ekster (pica pica) 3-2023 7017Eksters zijn alleseters, opportunistische vuilnisbakken. Ze eten wat ze kunnen vinden en maken kortte metten met spinnen, kevers, zaden, vruchten, regenwormen, brood, patat, jonge vogeltjes, kleine zoogdieren of dode dieren, zoals dit forse karkas dat bij De Beekse Bergen op het terrein van de hyena’s lag. Onaangedaan pikten ze er af en toe was restjes aas af. Als er een hyena aankwam vlogen ze even met veel misbaar op, om  vlak daarna weer op het lijk te landen om er nog wat van los te peuteren.

 

ekster (pica pica) 3-2023 7000

Lees ook: Two is for joy, Roek (Corvus frugilegus), Zwarte kraaien aan de pier (Corvus corone) en De ogen van een kauw (Corvus monedula).

Spiegelen en spiegeling

Friday, 14 April 2023

bodemven 11-2019 0810-Eén van de eerste trucjes die ik bij het afdrukken van fotonegatieven leerde, was dat je het negatief ook omgekeerd kon afdrukken. Door op die manier het beeld te spiegelen en links en rechts te wisselen kun je een heel ander gevoel aan een foto geven, zolang er geen tekst of iets dergelijks in beeld staat, het werkt tenslotte niet bij elke foto. Hoewel we er niet altijd bij stilstaan is de interpretatie van een afbeelding erg links- en rechtsgevoelig. Een helling van linksboven naar rechtsonder interpreteren we bijvoorbeeld als dalend en eentje van linksonder naar rechtsboven als stijgend.

 

Tegenwoordig is in Photoshop het spiegelen of draaien van een afbeelding helemaal makkelijk geworden, en als ik niet zeker ben van een compositie, doe ik dat nog steeds wel eens, al is het maar om te kijken wat dat met het beeld doet. Zoals bij deze foto van een in het water gespiegeld boomlandschap. Deze heb ik zo vaak horizontaal én verticaal gespiegeld, dat ik op een gegeven moment niet meer wist hoe de foto eigenlijk was genomen. Op de een of andere manier voelt hij voor mij op deze manier het beste aan. Toen ik hem vergeleek met de oorspronkelijke foto bleek dat ik boven en onder weer goed had staan en alleen links en rechts had gespiegeld.

 

Lees ook: Een beuk in het water, Het oscillogram van een grauwe dag, Pareidolie in het riet, Twee werelden, Symmetrie en Sinister.

Zelfgemaakte knuppel no. 1 (Ongwe Hongwe)

Friday, 14 April 2023

zgk 1 ongwe hongwe 4-2023 7348Voor de komst van geweren gebruikten de Noord-Amerikaanse Indianen behalve pijl en boog ook houten knuppels. De meest bekende hiervan zijn de “gunstock” oorlogsknuppels en de bal-oorlogsknuppels van de Irokezen.

 

zgk 1 ongwe hongwe 4-2023 7329zgk 1 ongwe hongwe 4-2023 7335Deze houten bal-oorlogsknuppels zijn bij ons bekend vanaf de 18e eeuw en kenmerken zich door een grote ronde bal aan het einde van een slanke gebogen knuppelstok. Oorspronkelijk werden deze knuppels uit één stuk hout en met stenen werktuigen gemaakt. Men koos hiervoor een stevige hardhouten tak met een dikke wortelknol of knoest, aangezien de nerven daarvan niet alleen dicht op elkaar zitten maar vaak ook haaks op de takrichting staan. Dit zorgde ervoor dat de houten bol aan het einde erg hard was en dat de slag-impact volledig op de kopse hardste kant van de houtnerf kwam. Deze bol aan het einde van de knuppel wordt door de Irokezen ojighwa genoemd, dit betekent knol of raap. Dit soort oorlogsknuppels werd tijdens de koloniale oorlogen gebruikt om schedels in te slaan en waren gruwelijk effectief. In de verfilming van De Laatste der Mohikanen van Michael Mann uit 1992 zijn zowel de gunstock, als de balknuppels veelvuldig te zien.

 

zgk 1 ongwe hongwe 4-2023 7341zgk 1 ongwe hongwe 4-2023 7364zgk 1 ongwe hongwe 4-2023 7371zgk 1 ongwe hongwe 4-2023 7366Deze knuppel heb ik zelf uit een geschikt stuk wilgenhout gemaakt, niet met stenen werktuigen maar met een beitel, houtrasp en schuurpapier. De nerf van de ojighwa staat, zoals het hoort, haaks op de steel en de slagkant van de knuppel is de kopse kant van het hout. Omdat wilgenhout erg licht van kleur is en ik er toch iets meer karakter aan wilde geven, heb ik hem met verschillende tinten lederlijm gekleurd en met Tungolie en Renaissance was afgewerkt. Deze knuppel is overigens geen kopie maar een eigen interpretatie. Hij weegt 722 gram en is 51cm lang. De kop is 5,5cm dik en heeft een doorsnede van 9,5cm.

 

Pas als je zoiets zelf maakt en op zoek gaat naar een geschikt stuk hout en moet beslissen over gewicht, vorm, lengte, grip en balans kun je de kwaliteit van zo’n primitief wapen goed waarderen. Deze knuppel voelt buitengewoon stabiel en sterk en het is raar om te merken hoe prettig en veilig het voelt om hem vast te hebben. Door de kromming en het gewicht van de bal wil hij als het ware naar voren springen. Ik begrijp nu een stuk beter hoe het voelt om zoiets te maken en waarom deze knuppels eeuwenlang als aanvals- en verdedigingswapen zo populair waren.

 

De Irokezen zagen zich als een trotse krijgersnatie en noemden zichzelf van oorsprong Ongwe Hongwe, de mannen die alle anderen overtreffen. Ze leefden vanaf de huidige staat New York, tot aan Montreal, Vermont en Pennsylvania.  De beroemde 5 naties leefden nabij het Ontariomeer en bestaan uit de Seneca, Oneida, Onandago, Cayuga en Mohawk.

 

Lees ook: Ah weh eyu, Moqui knikkers en Canyon Diablo Meteoriet.

Groot Goorven Oisterwijk

Sunday, 5 March 2023

groot goorven oisterwijk 2-2023 6811Eén van de meest gefotografeerde bomen staat bij Oisterwijk, midden in het Groot Goorven. Bij goede weersomstandigheden staan hier tijdens zonsopgang regelmatig meerdere fotografen naast elkaar. Zelf heb ik deze den ook al een paar keer gefotografeerd, maar gek genoeg ligt de grootste schoonheid van het ven niet in dat kleine eilandje met die ene boom, maar in de ligging van het ven zelf.

 

groot goorven oisterwijk 2-2023 6754groot goorven oisterwijk 2-2023 6750Om het Groot Goorven ligt een hoge kring van bomen en struiken en als de zon daar op een koude ochtend net overheen komt en over het water scheert, gebeurt er iets wonderlijks. Het ven dat nog in de schaduw ligt, krijgt een blauwe gloed van de weerspiegelde hemel, terwijl de zon de damp van het ven goud kleurt en opklopt. Op een windstille dag stijgt die damp in kleine zuiltjes kaarsrecht omhoog en legt een spookachtig raster over het ven. Op plaatsen waar het wateroppervlak wordt verstoord, spiegelt dit het diepe blauw van de lucht, terwijl de dorre blaadjes in de begroeiing langs de kant in het lage licht fel oplichten. Het is een spektakel waar ik graag voor terugkom, maar gek genoeg niemand zie fotograferen.

 

Lees ook: Mist op het water, Mist, Zonsopgang bij het Groot Goorven, Mist op de Quiraing en Gesnater.

Het mosgroene oog (Crocodylus niloticus)

Friday, 3 March 2023

nijlkrokodil 2-2023 6428Dit is niet zo maar een oog. Dit oog is het gevolg van een 200 miljoen jaar lange evolutie die ervoor heeft gezorgd dat een krokodil zijn prooi zonder met zijn ogen te bewegen, toch kan volgen.

 

Mensen zien details met hun fovea, een kleine ronde inzinking midden in de gele vlek van het netvlies. Hier bevinden zich alleen kegeltjes en deze zijn ook nog eens kleiner en dichter op elkaar geplaatst. Dit zorgt ervoor dat we daarmee scherper kunnen zien, maar wel onze ogen moeten bewegen als we iets willen volgen. Bij krokodillen is hun fovea geen klein kuiltje maar een horizontale band op het netvlies. Deze band zorgt ervoor dat zij in horizontale lijn details kunnen waarnemen zonder daarvoor hun ogen te hoeven bewegen. Dit voorkomt nodeloze rimpelingen in het water en verkleint de kans dat een prooi wordt gealarmeerd door beweging. Daarnaast hebben ze net als katten en spinnen een reflecterende laag achter hun netvlies die hun nachtzicht enorm verbetert en ook nog een doorzichtig derde ooglid, dat ze als een duikbril gebruiken om onderwater beter te kunnen zien.

 

Maar hun ogen zijn niet het enige bijzondere aan krokodillen. Ze hebben een lichaamsbouw die ruim 200 miljoen jaar oud en enorm succesvol is. Verder zijn het ook nog meesters in camouflage, gebruiken ze meerdere vormen van onderlinge communicatie, waaronder infrasoon geluid, werken ze regelmatig met elkaar samen, hebben ze een onderlinge hiërarchie, gebruiken ze gereedschappen, hebben ze de sterkste bijtkracht van alle dieren (ca 10x sterker dan die van een witte haai), bezitten ze buiten een goed zicht ook een uitstekend geurperceptie en gehoor, zijn ze supersnel (ze halen ruim 30 km per uur in het water)  en zorgen ze goed voor hun jongen. Verder hebben ze het sterkste maagzuur van alle gewervelden en kunnen ze zelfs botten, hoeven en horens verteren. Sommige soorten kunnen een uur lang onder water blijven en een jaar lang zonder voedsel. Evolutionair gesproken zijn krokodillen één van de meest succesvolste dieren op aarde.

 

Krokodillen zijn geen domme reptielen, ze zijn veel intelligenter dan we vaak denken. Het zijn slimme en nieuwsgierige dieren die zelfs in staat blijken om menselijke woorden te onderscheiden. Ze geven blijk van hogere cognitieve functies, zoals het plaatsen van valstrikken, complexe onderlinge samenwerking en speelsheid.

 

Deze nijlkrokodil is bij de Beekse Bergen gefotografeerd. In het kabbelende water was hij bijna onzichtbaar, de reflecties van het wateroppervlak liepen naadloos over in zijn natte schubben. Het enige dat opviel was dat fascinerende oog, dat mosgroene juweel, dat, als je er eenmaal in had gekeken, je niet meer los liet.  

 

 

Lees ook: Ernest Barrias: Les Nubiens dit aussi Les chausseurs d’Alligators aka The Alligator Hunters, Spinnenogen en Caesar en Lucy, oogwit en antropomorfismen.