Net zoals bij zoveel andere belangrijke wetenschappelijke collecties is die van het natuurmuseum in Bazel ooit begonnen als een privécollectie in een rariteitenkabinet. De oudste voorwerpen, zoals fossiele haaientanden, blaas- en nierstenen komen uit het kabinet van de Bazelse arts Felix Platter (1536-1614) en het Amerbach-kabinet van hoogleraar in de rechten Basilius Amerbach (1533-1591).

In 1818 vroegen Christian Bernoulli en Peter Merian aan de universiteit en het stadsbestuur om deze kabinetten en de mineralogische en natuurhistorische collecties samen te mogen voegen en in 1821 (nu ruim twee eeuwen geleden) werd het natuurwetenschappelijke museum van de Universiteit Basel in de Falkensteinerhof aan de Münsterplatz geopend. Toen in 1831 de steeds maar groeiende collectie en de daarbij behorende bibliotheek te groot werden, verhuisde men naar de Reinacherhof. In 1843 bepaalde men dat schenkingen en legaten aan de universiteit niet meer mochten worden doorverkocht en dus in Bazel moesten blijven. Aangezien dit de collecties alleen nog maar liet groeien, moest men alweer op zoek naar een grotere locatie en verhuisde men op 26 november 1849 naar het Augustijnenklooster aan de Augustinergasse. De collectie bleef zich echter uitbreiden en in 1879 verhuisde het natuurmuseum opnieuw, nu naar het speciaal hiervoor gebouwde Bernoullianum. De collectiegroei kreeg steeds meer vaart en het natuurmuseum moest zich daaraan aanpassen, in 1914 en 1917 voegde men dus meerdere zalen en depots aan de gebouwen toe. In 1932 onderging het museum een rigoureuze renovatie en tussen 1968 en 1972 werd het opnieuw vergroot en werden er wederom extra zalen en zelfs kelders aan het museum toegevoegd. Momenteel heeft dit grote museum ruim 11 miljoen diverse objecten in het beheer en kijken ze alweer uit naar een volgende locatie. In 2028 verhuizen ze naar een nieuw pand in de wijk St. Johann, de bouw daarvan is al begonnen.

Als deze lange geschiedenis van groei en verplaatsing iets toont, is het wel dat een dergelijke collectie zich gedraagt als een levend organisme. Mits onderhouden zal deze groeien, zich voortplanten en op zoek gaan naar betere “leefomstandigheden”. Sommige objecten worden verkocht of geruild, uit deze interactie met andere collecties kunnen weer nieuwe collecties ontstaan, terwijl nieuwe aanwinsten de eigen collectie levendig en divers houden. Op een gegeven moment voelen steeds meer mensen en instanties zich geroepen om zo’n collectie in stand te houden en verder te laten groeien, waardoor men oude objecten conserveert, nieuwe objecten toevoegt en betere leefruimtes zoekt of zelfs creëert. Totdat de collectie een entiteit wordt en daarmee ook een identiteit krijgt. Naarmate zo’n collectie groeit, ontwikkeld ze haar eigen zwaartekracht en zal ze steeds meer objecten aantrekken.

Zo kan een simpel schelpje of schedeltje dat iemand heeft gevonden en doet verwonderen, uitgroeien tot een collectie van wereldformaat, welke door de eeuwen heen door veel mensen met veel liefde in leven wordt gehouden.

Volgens typisch Zwitsers gebruik is het museum netjes en schoon. De vitrines zijn zeer precies ingericht en de gepresenteerde objecten zijn allemaal in goede staat. Hier vind je geen kapotte vitrinekasten met mislukte taxidermie, stoffige skeletten of gebarsten wekpotten, alles is verzorgd. Toch is het geen steriel museum, het heeft zijn eigen sfeer en er is genoeg te zien en te beleven, het kan je af en toe zelfs verrassen. Zo had ik die opgezette giraffe in het trapportaal niet zien aankomen en vond ik de verstilde vitrine met de Megantereon erg indrukwekkend.

Klik hier voor meer foto’s van het Naturhistorisches Museum in Basel en hier voor meer foto's van anatomische, natuurhistorische en zoölogische musea.

Lees ook: Museo di Zoologica en Museo di Anatomia Comparata in Bologna, Muséum d’Histoire naturelle in Rouen, Museo di Storia Naturale Giacomo Doria, Natuurhistorische musea en oude collecties en Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée.

Nancy is terecht beroemd vanwege haar fraaie architectuur en druk bezochte Place Stanislas, ook wel het mooiste plein van Europa genoemd. Nancy heeft daarnaast ook een natuurhistorisch museum, dat is gecombineerd met een aquarium. Dat trekt echter heel wat minder bezoekers.

Altijd als ik in een andere stad ben, kijk ik of daar een natuurhistorisch, zoölogisch, anatomisch of medisch museum is. Het was dus niet meer dan normaal dat ik dit Muséum-Aquarium bezocht. Meestal ben ik snel tevreden, ik hou van dat soort musea en er is niet veel nodig om me blij te maken, dit museum deed me echter niet veel. Afgezien van wat opgezette dieren, die in voor mij volledig onbegrijpelijke opstellingen stonden en buitengewoon slecht werden belicht, was er niet veel te ontdekken. Wel hadden ze veel speciaal gemaakte displays en vitrines. Daar was heel wat meer aandacht aan gegeven dan aan de tentoongestelde objecten of het educatieve verhaal dat ze wilden vertellen en bij een tentoonstelling  over liefde was schijnbaar het hele budget naar een lange wand met neonteksten gegaan. Afgezien van wat opnames voor mijn serie van opgezette apen, heb ik er niet veel gefotografeerd, binnen een half uurtje stond ik weer buiten.

Lees ook: Opgezette apen in musea en Natuurhistorische musea en oude collecties.

Klik hier voor meer foto's van het Muséum-Aquarium de Nancy.

Klik hier voor foto’s van opgezette apen uit diverse musea in Europa.

Klik hier voor meer foto’s en berichten over andere natuurhistorische musea.

Het Zoölogische museum in Bologna huisvest één van de grootste en oudste collecties van Italië. Deze vindt zijn oorsprong in de 16e eeuw dankzij de ongekende verzamelwoede en beschrijvingsdrift van Ulisse Aldrovandi. Zijn collectie behelsde ruim 18.000 items en wordt wel gezien als het allereerste en belangrijkste rariteitenkabinet ter wereld. Al tijdens zijn leven werd dit kabinet als museum voor geleerden en aristocraten geopend. In 1617 verhuisde zijn collectie naar Palazzo Publico, waarna het in 1742 voor lange tijd werd opgeslagen in het Istituto delle Scienze. In de 18e eeuw werden daar de collecties van markies Cospi en Luigi Fernando Marsili aan toegevoegd en groeide de verzameling uit tot één van wereldformaat. In 1860 richtte men in Bologna hiervoor het zoölogische museum op en sinds 1936 is dit in het Universiteitsgebouw aan de Via Francesco Selmi gevestigd. In 1907 werd een deel van de originele Aldrovandi-collectie verplaatst naar Palazzo Poggi, waar deze nu nog steeds staat tentoongesteld.

Door de eeuwen heen zijn de uitzonderlijke collecties van dit zoölogische museum regelmatig bestudeerd en hebben ze enorm bijgedragen aan onze wetenschappelijke kennis. Ook nu nog trekken de verzameling Italiaanse vogels van Zaifagnini-Bertocchi, de Egeïsche en Libische kevers van Chigi en hun malacologische-collectie veel wetenschappers naar Bologna.

Ik bezocht het museum op een bloedhete dag in augustus. Vlak voor opening stond ik voor de deur en trof daar buiten een suppoost die rustig een sigaretje rookte. Duidelijk niet gewend aan vroege bezoekers, liet hij me enigszins verbaasd binnen en gedurende de eerste twee uur had ik het museum helemaal voor mezelf. Het was er helaas hondsbenauwd, dergelijke musea hebben blijkbaar nooit airco of ramen die open kunnen en tijdens het fotograferen heb ik regelmatig het zweet uit mijn ogen moeten wrijven. Toch heb ik er een heerlijke ochtend doorgebracht, de collectie ademt nog steeds de sfeer van een rariteitenkabinet en veel stukken zijn buitengewoon interessant en fotogeniek.

Wat direct opviel was de enorme hoeveelheid opgezette dieren en in welke slechte staat deze vaak verkeerden. In veel gevallen waren de dierenhuiden gewoon over een papier-maché vorm heengetrokken en met grove spijkers vastgezet. Tanden en ogen (als deze er al in zaten) waren vaak van geschilderd karton. Veel opgezette zoogdieren zagen eruit alsof ze te lang buiten hadden gestaan en hun droge, strakgetrokken huiden waren op veel plaatsen gescheurd of kaal. In vitrines stonden gebarsten wekflessen met kikkers en door museumkevers kaalgevreten en uit elkaar vallende gemummificeerde dieren.

Op de begane grond staan Afrikaanse trofeeën, diorama’s en de gigantische ornithologische collectie. Op de eerste verdieping staan verschillende diergroepen en de Altobello collectie met amfibieën, reptielen en zoogdieren. Op de tweede verdieping bevindt zich de collectie van het Museo di Anatomia Comparata, wat om de een of andere onverklaarbare reden de hele maand augustus was gesloten. Toen ik om opheldering aan de balie vroeg, wist men zelf ook niet precies waarom. Teleurgesteld maakte ik een laatste ronde door het zoölogische gedeelte kwam een vriendelijk medewerkster me vertellen dat ze zelf ook fotografeerde en ik blijkbaar toestemming had gekregen om er onder begeleiding toch wat foto’s te maken. Dit gedeelte van het museum herbergt ruim 9.000 stuks vergelijkende anatomie en bestaat uit skeletten en geprepareerde lichaamsdelen.

Al met al zijn het twee slordige musea, waarvan je hoopt dat niemand ze ooit opruimt. Je vindt er uit elkaar vallende dieren met lege oogkassen, apen met tanden van papier-maché, stoffige skeletten, een mottige tijger en een gelakte zonnevis.  Er is vaak geen enkele lijn in de taxonomische keuzes te ontdekken en toch is dat allemaal niet erg, het voegt alleen maar toe aan de sfeer van het museum. De ornithologische afdeling, waar je rij na rij aan lange vitrines met opgezette vogels vindt, deed mij zelfs denken aan een oude bibliotheek die in plaats van boeken met opgezette dieren was gevuld.

Klik hier voor meer foto's van het Museo di Anatomia Comparata, hier voor fotos van het Museo di Zoologica in Bologna en hier voor meer foto's van anatomische, natuurhistorische en zoölogische musea.

Lees o.a. ook: Natuurhistorische Musea en oude collecties, Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée, Salone degli Scheletri in La Specola en Muséum d’Histoire naturelle in Rouen.

Op de Dutch Knife Exhibition van dit jaar heb ik verschillende handvat-materialen gekocht, waaronder een mooi stuk edelhertengewei. Lange tijd wist ik niet goed hoe ik dit moest verwerken, ik had sterk het gevoel dat het bij een robuust mes met een klassiek uiterlijk hoorde. Pas toen ik een bowie-mes met een gebogen rug als uitgangspunt nam en besloot om het staal zwart te maken kwamen ontwerp en materiaal bij elkaar. Er zijn heel wat schetsen in gaan zitten voor ik tevreden was en de verhoudingen, krommingen en lijnen goed bij dit specifieke stuk gewei pasten. Het hele mes is uiteindelijk 41 cm lang geworden met een lemmet van 26,5 cm en een gewicht van 619 gram.

Voor dit ontwerp koos ik een verborgen angel met schroefdraad en een pommel-constructie. Hiervoor moest de angel de kromming van het gewei volgen en precies de juiste lengte hebben, terwijl aan de achterkant een enkele pommel-schroef de gehele constructie stevig bij elkaar moest houden. Omdat het gewei niet alleen naar beneden kromt maar ook enigszins opzij, was het cruciaal deze kromming goed te krijgen. Tevens moest het schroefdraad van de angel dat door de pommel stak precies in het midden zitten én haaks op het vlak van de pommel staan. Door in de angel van het lemmet aan de achterkant een uitsparing te maken, kon ik daar, nadat het staal was gehard, een schroefbout in solderen. Na verhitting kon deze in precies de juiste hoek worden gebogen. Het gehele mes bestaat dus uit meerdere delen: het lemmet met de angel met schroefdraad, de stootplaat, de brede spacer achter de stootplaat, het stuk gewei, de pommel en de zelfgemaakte pommel-schroef. Het staal moest voordat het handvat in elkaar werd gezet, worden gezwart. Het was voor een goede pasmaat dus cruciaal dat alle onderdelen steeds op precies dezelfde plaats tegen elkaar kwamen te liggen en niet konden verschuiven. Kleine richtpinnen op de contactvlakken garanderen steeds dezelfde pasmaat.

Het lemmet is uit 6,3 mm dik O2 staal gemaakt, het is 26,5 cm lang en op zijn breedste punt voor de choil 5 cm breed. Het snijvlak is 2,7 cm hoog en de swedge/valse snede is 1 cm hoog. Deze valse snede vormt een parallellogram, terwijl het vlakke ongeslepen deel van het lemmet vanaf de ricasso bezien een spits toelopende punt heeft. Het O2 is door mijn eigen procedé zwart gemaakt. De snede begint vlak maar wordt op een halve centimeter van het snijvlak convex. Omdat het lemmet pas na het zwart maken is geslepen, is de uiteindelijke snede een dunne lijn reflecterend staal.

De stootplaat en de spacer zijn van gezwart L6 staal. De stootplaat heeft de vorm van een convergerende (convex geslepen) lens. De zijkant heeft over de hele omtrek een ondiepe geul, waardoor hij minder massief lijkt. De brede spacer heeft tegen de stootplaat aan de vorm van een kleinere convergerende lens en kromt daarna weg naar een ovaal die nagenoeg precies tegen het stuk gewei aan past. Hierdoor komt je hand geen scherpe hoeken tegen als je hem tegen de stootplaat aanduwt.

De pommel en de schroef zijn ook van gezwart L6. Omdat een stuk gewei van nature geen gelijke strakke vormen heeft, moest ik het op sommige plaatsen bijschuren. Op die manier kon ik het aan de voorkant naar een ovaal brengen. Aan de achterkant is de vorm iets onregelmatiger en lijkt hij op een ovaal met een afgeplatte zijde. De pommel heeft, net als de stootplaat, een ondiepe geul over de hele omtrek. De schroef is spits, met twee smalle inkepingen om zijn basis en kan dienst doen als bottenbreker.

Het mes draagt de naam Corax, het is vernoemd naar de raaf (Corvus corax) en de mythische koning van Sicyon, één van de grondleggers van de Griekse retoriek.

Lees ook: Zelfgemaakt mes no. 21 (Nasibu), Zelfgemaakt mes no. 20 (Suminagashi), Zelfgemaakt mes no. 19 en Van rode naar zwarte roest.

Klik hier voor meer foto’s en berichten over zelfgemaakte messen en hier voor alle foto's van Corax.

Momenteel kun je in Huis Vasari van de Vrije Academie in Amsterdam de tentoonstelling “The Remains of the 1900 London Convention” van Nederlands kunstenaarsduo Darwin, Sinke & Van Tongeren bewonderen. Jaap Sinke en Ferry van Tongeren hebben zich toegelegd op taxidermie, maar hun werk lijkt in niets op de stoffige eekhoorn of verfomfaaide buizerd die bij je grootouders op de schoorsteenmantel stond.

Sinke en Van Tongerens uitgangspunt bij hun taxidermie is niet zozeer natuur als wel cultuur, specifiek onze 17e-eeuwse schilders. Door hun opgezette dieren en nu ook skeletten, expressief en antropomorf te poseren en extreem veel aandacht te geven aan kleur, textuur en dramatiek, roepen ze de sfeer op van schilders als Jan Asselijn, Frans Snyders en Melchior d’Hondecoeter. Dit duo timmert internationaal aardig aan de weg en het moet gezegd, ik ben zelf ook een enorme fan. Toch heb ik enkele kritische noten over hun huidige tentoonstelling.

De locatie voor deze laatste tentoonstelling is goed gekozen, het past perfect bij de luxe aristocratische verzamelaarscultuur waar hun werk mee dweept. De skeletten die ze hebben tentoongesteld zijn (bijna) allemaal zwart gekleurd en staan in elegante en expressieve houdingen. Dankzij de enorme zorg die ze nemen bij houding, afwerking en presentatie, sommige sokkels zijn minstens zo bepalend voor de sfeer als het skelet zelf, krijgt elk object zijn eigen verhaal en pathos. Ik plaats hun werk enigszins in lijn met dat van kunstenaars als Joseph Cornell en Walton Ford.

Sommige stukken, zoals hun Abdim’s Stork, Bornean Orangutan, Giant Anteater en Black Casqued Hornbill & African Pied Hornbill, sprongen er voor mij uit. Hier laten ze zien dat ze houding en expressie in een perfecte balans weten te brengen met lijn en vorm. Andere stukken, zoals Japanese Spidercrap en Roan Antelope, spraken mij minder aan. Zeker bij de bewust onafgemaakte Roan Antelope vond ik de keuze om de koperdraden uit de nek te laten steken en de kop onder de hoef van de antilope te plaatsen, bijna voorspelbare kitsch. Maar laten we eerlijk zijn, ook dat was een belangrijk onderdeel van de verzamelkunst uit de 17e eeuw. Men had vaak meer geld dan niveau en koos daarom onherroepelijk voor de meest opulente en luxueuze beelden en materialen.

Darwin, Sinke & Van Tongeren werken ook via fotografie. In hun serie Les Peintures des Taxidermistes fotografeerden ze hun werkstukken als 17e-eeuwse vanitas stillevens, terwijl op de serie Unknown Poses lege dierenhuiden in een melkwit zeepbad drijven. Zeker deze laatste serie heeft enkele fantastische foto’s opgeleverd, waaruit blijkt dat een simpel idee, tot in perfectie uitgevoerd, tot sublieme beelden kan leiden. In Huis Vasari tonen ze hun derde fotoserie, Cattle & Concrete. Hiervoor hebben ze diverse dierenschedels van Naturalis gestapeld en gefotografeerd, waarna deze zijn geprint en met een dunne laag beton zijn bedekt. Elk werk is voorzien van vee-tags. Deze nieuwe werkwijze resulteert weliswaar in zeer salonfähig  en verkoopbaar werk, maar voelt wel enigszins gekunsteld aan en haalt niet de pure kwaliteit van hun eerdere series.

Ik wil iedereen aanraden om, zolang dat nog kan, deze tentoonstelling te bezoeken, al was het alleen maar vanwege de intieme setting en het fraai vormgegeven krantje dat gratis bij de expositie wordt weggegeven. Darwin, Sinke & Van Tongeren behoren momenteel tot enkele van de interessantere kunstenaars van Nederland. Zelfs als je geen affiniteit hebt met taxidermie en skeletten, biedt deze expositie een unieke ervaring en wie weet hoe ver je misschien moet reizen voor de volgende tentoonstelling van dit internationaal snel opkomende kunstenaars duo.

Lees ook: Treasures from the wreck of the Unbelievable, Allegorie met Venus en Cupido, Vanitas en Shaun Tan in Helsinborg.