Weblog

Dennenzwavelkop (Hypholoma capnoides)

Saturday, 23 November 2024

denne zwavelkop (hypholoma capnoides) 11-2024 1776Het dennenzwavelkopje is eetbaar maar lijkt sterk op de zeer giftige gewone zwavelkop. Dennenzwavelkopjes hebben echter lichtgrijze lamellen in plaats van de groengele lamellen aan de onderkant van hun giftige familielid. Ze groeien beide in dichte groepen op dood naaldhout, hun hoeden hebben een diameter van 2 tot 6 cm en hun holle stelen kunnen zo’n 8 cm hoog worden. De donkere velumresten zitten vaak nog als een sierstiksel om de rand van hun mosterdgele hoed heen. Deze hoed is bij nat weer iets meer oranje en kleurt bij droger weer wat meer naar bruin. Het zijn voor de herfst typische en uitbundig groeiende paddenstoelen die in het dennenbos op dode stronken nog wat kleur toevoegen.

 

denne zwavelkop (hypholoma capnoides) 11-2024 1774denne zwavelkop (hypholoma capnoides) 11-2024 1779Lees ook: De witte kluifzwam (Helvella crispa), Sombere honingzwam (Armillaria ostoyae) en Panteramaniet (Amanita pantherina).

Kleurenblindheid bij rode vari's als mogelijke overlevingsstrategie (Varecia rubra)

Saturday, 23 November 2024

rode vari (varecia rubra) 8-2022 5239De rode vari’s leven in Madagaskar in kleine groepen van 5 tot 16 dieren. De vrouwtjes zijn er de baas en ze verdedigen hun territorium met geur en geluid. De groepen foerageren hoog in de bomen op fruit en hebben daar een belangrijke functie als plantenbestuivers.

 

Alle mannelijke vari’s zijn di-chromatisch, ze hebben slechts twee soorten kegeltjes op hun netvlies en zijn roodgroenkleurenblind. Ze zien de wereld in gradaties blauw, geel en groen, maar kunnen geen onderscheid maken tussen rood en groen. De meeste vrouwelijke vari’s zijn ook di-chromatisch, maar sommige zijn echter tri-chromatisch en zien dus net als mensen alle kleuren. Dankzij een mutatie op hun X-chromosoom kunnen zij rood en groen wel uit elkaar houden. Aangezien er twee X-chromosomen nodig zijn voor tri-chromatiek en mannetjes slechts één X-chromosoom hebben, zijn alle mannetjes di-chromatisch en slechts een gedeelte van de vrouwtjes, die twee gemuteerde X-chromosomen hebben, tri-chromatisch.

 

Rode vari’s eten vruchten en het vermogen om rood te zien helpt de dieren bij het onderscheiden van rijp fruit. Toch biedt di-chromatie de mannelijke lemuren een potentieel voordeel. Tri-chromatische vrouwtjes halen hun visuele informatie grotendeels uit kleuren, terwijl di-chromatische dieren een stuk beter zijn in het waarnemen van lijnen en patronen. Dit laatste blijkt een voordeel bij het detecteren van goed gecamoufleerde roofdieren zoals fretkatten die veel op lemuren jagen. Dit verschil in waarneming tussen de mannetjes en vrouwtjes binnen een groep heeft dus grote voordelen. Aangezien de tri-chromatische vrouwtjes beter zijn in het vinden van rijp fruit, plukt de hele groep daar de vruchten van, terwijl de mannetjes met hun betere patroondetectie de groep sneller kunnen waarschuwen voor roofdieren.

 

Deze rode vari is bij De Beekse Bergen gefotografeerd.

 

Lees ook: Tijdsresolutie en koerscorrecties, Het mosgroene oog, Spinnenogen en Verblind door snelheid: Bastaardzandloopkever (Cicindela hybrida).

Het hazenpootje, een eendagsvlieg onder de paddenstoelen (Coprinopsis lagopus)

Thursday, 21 November 2024

hazenpootje (coprinopsis lagopus) 11-2010 1890Het hazenpootje is een hele elegante inktzwam, die zijn naam dankt aan het beginstadium van zijn groei. De net uit de grond opkomende paddenstoel heeft namelijk wel iets weg van het pootje van een haas. In het Engels heet hij harefoot mushroom, dus ook zij zien er blijkbaar meer gelijkenis in met de poot van de haas dan met die van het konijn.

 

Deze paddenstoel wordt, zeker door fotografen, gewaardeerd om zijn frêle elegantie en buitengewoon fotogenieke uiterlijk. Ondanks dat het een algemene zwam is, kom je hem toch niet zo heel vaak tegen. Dat komt omdat deze zwammen maar een korte tijd staan. Het vruchtlichaam komt  slechts binnen een paar uur op uit de grond en vervloeit dan alweer tot inkt. Ze overleven het zelden langer dan een dag. Toch is dat al een enorme prestatie als je je bedenkt dat ze binnen die paar uur wel tot zo’n 18 cm hoogte kunnen groeien. Onder gecontroleerde omstandigheden zijn er echter ook exemplaren van amper 1 mm hoogte waargenomen, die er voor de rest overigens exact hetzelfde uitzagen als hun bijna 200 keer grotere broers en die zelf ook normale levensvatbare sporen produceerden. Het lijkt er dus op dat het hazenpootje een ongekende variatie in grootte kent.

 

hazenpootje (coprinopsis lagopus) 11-2010 1881hazenpootje (coprinopsis lagopus) 11-2010 1871De paddenstoel breekt als een klein bruin harig pootje door de grond naar boven, waarna de stam zich razendsnel verlengt en de hoed zich openvouwt. Deze hoed is bleekbruin en kleurt naar de rand zilvergrijs. Naarmate de paddenstoel rijpt, verliest hij zijn witte vacht en wordt de hoed steeds platter tot hij zich bijna omkeert en de randen naar boven toe krullen. De lamellen beginnen wit, maar kleuren als de sporen rijpen en ze vervloeien zwart. Tijdens dit proces nemen ze vocht op uit de lucht, de luchtvochtigheid is dus een mede bepalende factor voor de snelheid waarmee de zwam vervloeit.

 

Hazenpootjes groeien van mei tot november los of in kleine groepjes bij elkaar, op aarde, mest of houtsnippers.

 

Lees ook: De gewone glimmerinktzwam en alcohol (Coprinellus micaceus) en Geschubde inktzwam (Coprinus comatus).

De gewone glimmerinktzwam en alcohol (Coprinellus micaceus)

Thursday, 21 November 2024

gewone glimmerinktzwam (coprinus micaceus) 11-2024 1694De gewone glimmerinktzwam groeit vaak in grote bundels op dood loofhout. Hun hoed wordt tussen de 1 en 3 cm groot en hun holle steel tot maximaal 10 cm hoog. Bij jongere exemplaren liggen de velumrestjes als kleine witte ronde korrels over de hoed verspreid. Deze hoed wordt, naarmate hij ouder wordt, steeds rimpeliger. Deze rimpels komen overeen met de locatie van de lange lamellen aan de onderzijde van de hoed. Bij jonge exemplaren zijn de lamellen nog wit, maar deze verkleuren al snel via grijsbruin naar zwart. Deze zwam is hygrofaan en de kleur van de hoed verandert afhankelijk van de hoeveel vocht die de zwam bevat. Over het algemeen variëren ze van grijs- tot beige-bruin.

 

gewone glimmerinktzwam (coprinus micaceus) 11-2024 1685gewone glimmerinktzwam (coprinus micaceus) 11-2024 1691gewone glimmerinktzwam (coprinus micaceus) 11-2024 1689gewone glimmerinktzwam (coprinus micaceus) 11-2024 1693In het Engels noemt men deze zwam de mica cap of, glistening inky cap. Net als bij de Nederlandse naam verwijzen ze naar de glinsterende velumresten op de hoed. Zodra deze paddenstoel wordt geplukt begint hij al te vervloeien. Al een uur na oogsten, lossen de lamellen zich op in een inktzwarte sporenrijke vloeistof. Dit proces van vloeibaar worden en oplossen door het aantrekken en absorberen van vocht uit de lucht wordt ook wel deliquescentie genoemd. Toch zijn jonge en direct geplukte exemplaren te eten, het koken van de paddenstoel stopt namelijk dit proces. In combinatie met alcohol kunnen ze echter giftig te zijn. Ze bevatten coprine, wat in combinatie met alcohol voor warmteaanvallen, duizelingen en ademnood kan zorgen. Vandaar dat ze veel in geneesmiddelen worden gebruikt om van alcoholverslaving af te komen.  Als dit alleen al niet genoeg reden zou zijn om ze niet te eten, moet je nog weten dat ze ook een absurd hoog kaliumgehalte bevatten (tot een halve gram per kilo) wat tot hartritme stoornissen kan leiden en dat ze net als veel andere zwammen zware metalen zoals lood en cadmium uit de grond in hun vlees kunnen opslaan.

 

De gewone glimmerinktzwam is nagenoeg niet te onderscheiden van de wat grotere en zeldzamere gladstelige glimmerinktzwam (Coprinellus truncorum) en wordt hier dus ook vaak mee verward. De gladstelige groeit iets minder vaak in groepen en heeft zoals de naam al suggereert een kale(re) steel.

 

Lees ook: Plooivoetstuifzwammen en zware metalen (Calvatia excipuliformis).

Een kistje voor Lamia, ZGM no. 18

Thursday, 21 November 2024

kistje zgm 18 lamia 11-2024 1638Lamia is een vrouwelijke demon uit de Griekse mythologie die graag jongemannen verleidt en hun bloed drinkt, ook vergrijpt ze zich aan kleine kinderen die ze opeet en waarvan ze vervolgens alleen de hoofden achterlaat. Ze is feitelijk een dodelijk monster in een elegante en verleidelijke verpakking.

 

ZGM no. 18 is een ogenschijnlijk vriendelijk mesje met een fraaie houten schede die als een comfortabele slof om het lemmet past. Binnen die schede verbergt zich echter een venijnig scherp mes, dat zelfs sterk genoeg is om mee te wrikken of te batonneren.

 

kistje zgm 18 lamia 11-2024 1637kistje zgm 18 lamia 11-2024 1643kistje zgm 18 lamia 11-2024 1639kistje zgm 18 lamia 11-2024 1640kistje zgm 18 lamia 11-2024 1641kistje zgm 18 lamia 11-2024 1642Dit kistje is gemaakt van spaanplaat, een goedkoop en algemeen voorradig constructiehout. Dat is daarna zo met olie en Renaissancewas afgewerkt dat het de structuur en kleur van natuursteen kreeg en nu enigszins op een sarcofaag lijkt. In deze sarcofaag ligt Lamia opgebaard. Aan de kopse kant van het kistje zit een klein etiket met de naam van het mes en aan binnenkant van de verzwaarde deksel eentje met de specificaties.

 

Klik hier voor meer foto’s van Lamia en haar sarcofaag, hier voor het bericht over het mes en hier voor meer foto’s van andere zelfgemaakte messen.

Spekzwoerdzwam (Phlebia tremellosa)

Sunday, 17 November 2024

spekzwoerdzwam (phlebia tremellosus) 11-2024 1790De Nederlandse naam van deze zwam is erg toepasselijk,  de grijswit tot roze kleur met de huidachtige hoedstructuur en bijna doorschijnende rand lijken sterk op een stuk varkensspek.

 

spekzwoerdzwam (phlebia tremellosus) 11-2024 1787spekzwoerdzwam (phlebia tremellosus) 11-2024 1788Deze zwam begint als een korst op rottend loofbomenhout en vormt later dunne, dakpansgewijs staande hoeden die elk zo’n 10cm lang kunnen worden. Het is een algemene soort die op volledig afgestorven hout leeft en witrot veroorzaakt. Ze zijn niet eetbaar maar produceren wel enkele antibiotische en bacteriegroei-remmende stoffen. De familienaam Phlebia betekent aders en tremellosa betekent trillend. Dit verwijst naar de aderachtige groeiwijze en de rubberachtige structuur van de zwam. De soort staat ook bekend onder de synoniemen Merulius- en Xylomyzon-tremellosa. 

 

Lees ook: Zwam met blauwe plekken: De blauwe kaaszwam (Cyanosporus caesius) en Het (on)gewone elvenbankje (Trametes versicolor).

 

Klik hier voor meer berichten over paddenstoelen en hier voor meer foto’s.

Zwam met blauwe plekken: De blauwe kaaszwam (Cyanosporus caesius)

Sunday, 17 November 2024

blauwe kaaszwam (cyanosporus caesius) 11-2024 1767Volgens vrijwel alle bronnen is dit een algemene zwam, toch was hij me eigenlijk nog nooit echt opgevallen. Dat komt omdat de meeste exemplaren die ik tegenkwam eerder wit grijsachtig blauw, dan echt blauw waren en in de halfschaduw van een bos vallen die zwakke kleuren een stuk minder goed op. Afgelopen week kwam ik bij Huis Ter Heide voor het eerst echter een knalblauw exemplaar tegen. Zelfs de blauw met wit doorregen structuur van de hoed deed me aan kaas denken.

 

blauwe kaaszwam (cyanosporus caesius) 11-2024 1766blauwe kaaszwam (cyanosporus caesius) 11-2024 1820blauwe kaaszwam (cyanosporus caesius) 11-2024 1769blauwe kaaszwam (cyanosporus caesius) 11-2024 1771Het zijn bij deze zwam vooral de gekneusde plekken die echt knalblauw kleuren. Bij mensen ontstaat een ecchymose, een blauwe plek, omdat er onder de huid een beschadiging is opgetreden en zich daar bloed ophoopt dat als een blauwe plek door de huid heen schijnt. Bij zwammen is dat eigenlijk niet anders. Een paddenstoel heeft een vrij kwetsbare cel constructie, de buitenste laag, de hoedhuid, is meestal vrij dun, daaronder liggen cellen en luchtkamers waarvan de celwanden vrij makkelijk breken. De stoffen uit beschadigde cellen kunnen daarna met de zuurstof reageren en voor een verkleuring zorgen. Afhankelijk van het soort paddenstoel kan zo’n verkleuring bruin, paars, rood of zoals bij de blauwe kaaszwam, blauw zijn. Het is bekend dat psilocybine producerende zwammen zoals Psilocybe cubensis blauw verkleuren, ik heb echter niet kunnen achterhalen of de kaaszwam ook een psychoactieve zwam is die psilocybine produceert of waardoor deze blauwverkleuringen precies door worden veroorzaakt. Het is echter zeker niet zo dat elke blauw-verkleurende zwam ook psychoactieve stoffen produceert.

 

De blauwe kaaszwam heeft een zurige geur, wordt zo’n 1 tot 6 cm groot en heeft een voorkeur voor dode naaldbomen. De bovenkant is borstelig en aan de onderkant vormen de buisjes zich tot hoekige poriën en labyrintachtige patronen. Deze zwam is ook wel aan de Tyromyces, Postia, Oligoporus en Spongiporus families toegeschreven, je komt in de literatuur deze zwam dan ook nog onder diverse synoniemen tegen.

 

Lees ook: Het (on)gewone elvenbankje (Trametes versicolor), Een teleomorfe vorm van de boompuist (Postia ptychogaster) en De echte tonderzwam en de onvermijdelijkheid van de zwaartekracht (Fomes fomentarius).

Een kistje voor Ockham (ZGM no. 25)

Sunday, 17 November 2024

kist zgm 25 10-2024 1322Dit kistje is, net als het kistje voor Corax, uit een oud verweerd fruitkratje gemaakt. Het enige verschil is dat dit nieuwe kistje aan de binnenkant een bekleding  van beukenhoutenlatjes heeft gekregen. In de buitenste laag zijn de oorspronkelijke spijkerkopjes, beschadigingen en de stempel met rust gelaten. Hierdoor ziet de buitenkant er stoer en antiek uit, terwijl de binnenkant mooi netjes is afgewerkt en een net iets warmer kleuraccent heeft.

 

kist zgm 25 10-2024 1316kist zgm 25 10-2024 1324kist zgm 25 10-2024 1320kist zgm 25 10-2024 1326Het kistje is met Deense olie afgewerkt en op de contactpunten met het mes zijn de dragers met plantaardig gelooid leer bekleed. Aan de binnenkant van het deksel zit een etiket met de specificaties van het mes en buiten aan de kopse kant een klein etiket met de naam van het mes.

 

Klik hier voor meer foto’s van Ockham en dit kistje en hier voor meer foto’s van zelfgemaakte messen.

 

Lees ook: Zelfgemaakt mes no. 25 (Ockham), Een kistje voor Corax (ZGM no. 22), Een kistje voor Aculeus (ZGM no. 26), Een kistje voor Perchta (ZGM no. 13), Een kistje voor Baleen (ZGM no. 24) en Een kistje voor Skoenbek (ZGM no. 11).

Mycena paddenstoelen

Saturday, 9 November 2024

graskleefsteelmycena (mycena epipterygia) 11-2024 1606Dit geslacht paddenstoelen telt 1350 soorten waarvan er meer dan 100 in Europa voorkomen.  Ze zijn allemaal relatief klein met een dunne steel en tere hoed, iets wat ook geldt voor veel andere paddenstoelen zoals taailingen en mosklokjes Ervaren mycologen zullen ze waarschijnlijk allemaal makkelijk uit elkaar kunnen halen, maar voor een goedbedoelde amateur is het soms nog verduveld lastig om te bepalen welke paddenstoel je op de foto hebt gezet.

 

grote bloedsteelmycena (mycena haematopus) 09-2010 9824melksteelmycena (mycena galopus) 11-2019 0738Naar beste eer en geweten zijn dit een graskleefsteelmycena, een melksteelmycena en een grote bloedsteelmycena.

 

Klik hier voor meer berichten over paddenstoelen en hier voor meer foto’s

Syzygites megalocarpus

Saturday, 9 November 2024

syzygites megalocarpes 11-2019 0341Veel paddenstoelen hebben nu hun beste tijd gehad en beginnen te rotten, een buitenkansje voor lagere schimmels zoals syzygites megalocarpus. Deze parasitaire schimmel leeft op vlezige paddenstoelen en maakt zich daar op de hoed kenbaar als een wilde pruik. Deze haarachtige groei is, vanwege de aanwezigheid van caroteen, eerst geel maar kleurt al snel naar uitgebleekt blauwig grijs.

 

syzygites megalocarpes 11-2019 0347syzygites megalocarpes 10-2024 1448Lagere schimmels, die ook wel bekend staan als wierzwammen hebben, in tegensteling tot andere schimmels, geen tussenschotjes in hun zwamdraden. Ze worden commercieel veel gebruikt in de leer- was- en medische industrie en bij voedselproductie.

 

Lees ook: Mucorales: haarvormige schimmels in het bos, Schimmeldood en Plasmodiale slijmzwammen (Myxogastria).