In de 13e eeuw bestelde Paus Gregory IX een boek met daarin een verzameling van canonieke wetten. Dit boek, ook wel bekend als de Smithfield Decretalen, is zoals gewoon was in die tijd een rijkelijk geïllustreerd manuscript. Nu zijn er meerdere oude manuscripten waarvan de afbeeldingen op zijn minst gezegd interessant zijn. Zo kennen we boeken met daarin illustraties van nonnen die aan apen borstvoeding geven of hofdames die de vruchten van een penisboom plukken, ook afbeeldingen van allerlei fantasiedieren zijn niets ongewoons.

Toch zijn de levendige en fantasierijke afbeeldingen in de Decratalen van Gregory IX iets aparts. Hier vind je illustraties van grote konijnen die mensen onthoofden, ganzen die een wolf lynchen en enkele van de meest uitzinnige handelingen en kruisingen tussen mensen en dieren. Hoewel veel van deze afbeeldingen (een leeuw die een mensenkind zoogt) tot allegorische verhalen kunnen worden teruggebracht, blijft dit manuscript een fantastische bron van verbazing. Ik kan me goed voorstellen dat men dit boek vaker opensloeg voor de verluchtingen dan de voor de pauselijke vonnissen.

Lees ook: Het Zeepaard.

Al menig arts heeft medicijnen voorgeschreven om er zelf beter van te worden. De farmaceutische industrie doet er alles aan om er voor te zorgen dat een arts hun product aan de man brengt. Aangezien daar erg veel geld in omgaat, wordt het schaduwgebied niet geschuwd. Sommige artsen zijn dan ineens geneigd om dat voor te schrijven waar zij zelf in plaats van de patiënt beter van worden.

Een mooi voorbeeld van een dergelijk misbruik is Eben McBurney Byers. Een rijke Amerikaanse atleet die met een zeurende pijn aan zijn arm naar zijn huisarts ging. Deze schreef hem direct Radithor voor, een fantastisch mooi product waar de arts een 17% kickback premie van de fabrikant op kreeg. Dit middel werd gefabriceerd door Dr. William J. A. Bailey, die eigenlijk helemaal geen dokter was en maar wat aanrommelde met radium-isotopen. Het product werd geadverteerd als  “A Cure for the Living Dead”, en bestond uit een uiterst radioactieve oplossing van minimaal 1 microcurie Radium 226 en 228 isotoop. Omdat dit wondermiddel zou helpen tegen reuma, artritis, maagkanker en impotentie dacht Byers’ arts dat het dan vast ook wel goed zou zijn tegen pijn in de arm.

Het middel hielp blijkbaar zo goed dat Byers er enorme hoeveelheden van nuttigde en aan iedereen verkondigde dat hij zijn hervonden gezondheid aan Radithor dankte. Maar nadat hij er zo’n 1400 flesjes van had opgedronken en zijn arts en Bailey rijk had gemaakt, begon hij toch enig ongemak te bespeuren. Hij had zo veel Radium in zijn lichaam opgenomen dat er gaten in zijn schedel en abcessen in zijn hersenen zaten, tevens was het bot in zijn kaak grotendeels verdwenen. Na zijn onvermijdelijke dood in 1932, werd hij in een loden kist begraven. The Wall Street Journal schreef over zijn dood: “The Radium Water Worked Fine Until His Jaw Came Off”. Deze media-aandacht had wel tot gevolg dat men nog eens goed naar de voedselwarenwetten keek.

Hoewel Bailey nooit aansprakelijk werd gehouden moest hij na Byers overlijden wel zijn zaak sluiten. Maar hij liet zich daar niet door uit het veld slaan. Hij begon een nieuw bedrijf, Radium Institute, in New York en bracht onder die naam nog een radioactieve riem, een radioactieve presse-papier en voor de doe-het-zelver een machine om water radioactief te maken, op de markt.

Lees ook: Lysol vaginale douches.

Samen met het vliegend hert (7,5cm) en de neushoornkever (4cm) is de grote spinnende watertor (5cm) één van de grootste kevers van Nederland. Het is een gladde zwarte waterkever met een gestroomlijnd lichaam. Aan zijn poten zitten harige kwasten die hem helpen bij het zwemmen. Omdat hij beide achterpoten afwisselend beweegt, zwemt hij met een trappelende beweging. Ze kunnen goed vliegen maar bewegen zich op land enigszins onbeholpen. Ze komen in heel Nederland in stilstaande plantenrijke wateren voor, maar zijn de laatste jaren wel in aantal achteruit gegaan. De grote spinnende watertor (Hydrophilus piceus, letterlijk pikzwarte waterliefhebber)  lijkt sterk op de iets kleinere en zeldzamere Hydrophilus aterrimus, welke hem in steeds meer biotopen lijkt te vervangen. Bij aterrimus zijn de platen aan de onderkant van zijn achterlijf als een dak gebogen maar niet onder een scherpe hoek gekield, zoals bij piceus. De kiel onderaan het borststuk heeft een lange en scherpe stekel.  De grote spinnende watertor is bij wet beschermd en en wordt ook wel pekzwarte watertor genoemd.

De aquatische larven zijn zeer vraatzuchtig en kunnen gemeen bijten. Ze voeden zich met slakken, kleine vissen en zelf kleine salamanders en kikkers. De larven missen de holle steeksnuit van veel andere in het water jagende larven om hun verteringssappen mee in het lichaam van hun prooi te injecteren en ze moeten dus langs een waterplant omhoog klimmen om hun voedsel op te eten. Hiermee voorkomen ze dat hun spijsverteringssappen te veel worden verdund. De volwassen kevers eten overwegend planten en aas en zijn veel minder vraatzuchtig, alhoewel ze in nood nog steeds stevig kunnen bijten.

De kever dankt haar Nederlandse naam aan het feit dat de eitjes in een waterdichte cocon van spinsel worden afgezet. Aangezien kevers zelden gebruik van spinsels maken, is dit vrij uitzonderlijk. Deze eicocon heeft een opstaande steel waardoor de eitjes van verse zuurstof worden voorzien. In tegenstelling tot de eitjes van andere waterkevers  overleven deze eitjes het niet als zij onder water komen en de cocon wordt dus goed vastgezet aan drijvende bladeren of tussen de waterplanten. Een los spinsel aan de bovenzijde verlaagt het zwaartepunt en zorgt ervoor dat het gehele bouwsel niet om kan kiepen. Hoewel de larves in het water leven, verpopt de volwassen larve zich op het land. Hij verlaat dan het water en graaft een klein holletje met een popkamer.

De spinnende waterkever neemt onder water, in tegenstelling tot veel andere waterkevers die dan met hun achterlijf lucht opnemen, zuurstof op via zijn tasters. Deze zijn aanzienlijk langer dan zijn knotsvormige antennes. Hij steekt ze als een snorkel door het wateroppervlak omhoog terwijl hij zelf onder water blijft. De gevangen lucht slaat hij op in een luchtbel onder zijn dekschilden en aan de onderkant van zijn lichaam, waar ze door de vele goudkleurige haartjes op haar plaats wordt gehouden. Net als bij veel andere waterkevers kun je de mannetjes makkelijk van de vrouwtjes onderscheiden aan hun verbrede voortarsen. Deze zorgen tijdens de paring voor meer grip op de aquadynamische vrouwtjes.

Lees ook: Het vliegend hert.

Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840) was een buitengewoon gedreven natuurwetenschapper die menig jaar van zijn leven aan het ontdekken en beschrijven van nieuwe soorten heeft gewijd. Helaas stond hij bekend als excentriek en verward en kwam het wel eens voor dat hij bekende soorten van een nieuwe naam voorzag. Zijn obsessie om nieuwe soorten te benoemen heeft er zelfs eens toe geleid dat hij enkele onbestaande soorten heeft beschreven. Dit was echter niet volledig zijn schuld, hij werd hiertoe verleid door de beroemde Amerikaanse natuurschilder John James Audubon.

Tussen 1818 en 1826 was Rafinesque een professor in de natuurhistorie aan de Transylvania University in Lexington. Hij had enkel zware tegenslagen in zijn leven te verduren gehad en deze hadden hem verward en eenzaam achtergelaten. Hij was excentriek, ging vreemd gekleed en was eenkennig. Als gevolg daarvan was hij vaak het middelpunt van spot. In 1820 bracht hij tijdens een expeditie een bezoek aan John James Audubon. Over de tijd die Rafinesque in zijn huis verbleef, schreef Audubon een weinig flatteus verslag. Hoewel we weten dat Audubon er niet wars van was om halve waarheden te verkondigen, kunnen we toch constateren dat Rafinesque een enigszins verwarde en goedgelovige indruk had achtergelaten. In een passage uit Audubons dagboek beschrijft hij hoe hij s ’avonds laat Rafinesque in zijn blootje op zijn logeerkamer met Audubons Cremola-viool naar vleermuizen zag slaan. Audubons dure viool overleefde deze jacht niet. Misschien uit wraak over het verlies van zijn viool of gewoon uit kwaadwillendheid, beschreef Audubon hem later enkele vissoorten uit de buurt. Hij maakte er schetsen bij en beschreef hun uiterlijk. Verrukt als Rafinesque was over het ontdekken van nieuwe soorten kwam het niet bij hem op dat Audubon deze dieren ter plekke verzon. Rafinesque gebruikte deze aantekeningen daarna als het uitgangspunt voor de beschrijving van, wat hij dacht, volledig nieuwe diersoorten, iets wat hem later veel spot opleverde.

Rafinesque stierf in Philadelphia, alleen, verarmt en verward, maar leeft voort in de toevoeging Raf. achter de vele diersoorten die hij als eerste heeft beschreven. Zoals in Corynorhinus rafinesquii (Rafinesque’s big-eared bat), de vleermuis die hij in Audubons huis met zijn Cremola-viool had overmeesterd.

De door Audubon verzonnen vissen waren:

Black dotted perch; Perca nigropunctata Rafinesque 1820

Red eye; Aplocentrus caliiops Rafinesque 1820

White eyes barbpt; Pogostoma leucops Rafinesque 1820

Big mouth sucker; Catostomus megastomus Rafinesque 1820

Devil jack diamond fish; Litholepis adamantinus Rafinesque 1820

Flatnose doublefin; Dinectus truncates Rafinesque 1820

Dit is een wat minder bekende film van Akira Kurosawa, die in het Westen vooral bekend staat om zijn films die zich in het feodale Japan afspelen. Toch heeft Kurosawa een aantal fraaie films gemaakt die zich in het Japan van zijn tijd afspelen. The Bad Sleep Well is er daar één van.

De film gaat over corruptie en wraak binnen het zakelijke Japan van de jaren 50. Na de oorlog lijkt de Japanse zakenwereld weinig meer op te hebben met de tradities van vroeger. Men rookt sigaren, drinkt whisky, draagt westerse kostuums en rijdt in westerse auto’s. Het verhaal volgt een jonge secretaris op zijn zoektocht naar wraak. Deze Nishi, gespeeld door de onnavolgbare Toshiro Mifune, trouwt in de fantastische openingsscène van de film met de dochter van zijn baas. Lange tijd weet je niet wat deze man en het verhaal drijft, maar beetje bij beetje geven de film en haar karakters hun geheimen vrij. Het bedrijf waar Nishi komt te werken heeft miljarden verduistert en gaat over lijken. Ze maken gebruik van oude tradities als eer en trouw om hun medewerkers onder de duim te houden, terwijl ze zich over de rug van anderen verrijken. Niemand durft hen te trotseren en ze offeren werknemer na werknemer om hun geheimen te bewaren. Eén van de werknemers die ze tot zelfmoord hadden gedwongen was Nishi’s vader. Nishi laat het er echter niet bij zitten en heeft zich tot doel gesteld de dood van zijn vader te wreken. Hoewel hij dapper vecht tegen een vrijwel onaantastbaar systeem, leiden zijn acties tot een even onvermijdelijk als ontmoedigend einde.

De strijd die Japan voert tussen haar oude tradities en de nieuwe Westerse waarden zien we terug in de manier waarop Kurosawa de verschillende gebeurtenissen binnen het verhaal vastlegt. In The Bad Sleep Well schakelt Kurosawa tussen theatraliteit en avant-gardisme. Sommige scenes zien er uit alsof ze op het toneel worden gespeeld, statisch en gedragen, terwijl andere buitengewoon dynamisch en modern zijn. Ook volgt de muziek niet altijd de emotie. Emotioneel zware scenes hebben een  luchtige carnavaleske begeleiding, terwijl de weinig vrolijke scenes juist door zware muziek worden begeleid. Muziek en cinematografie benadrukken de strijd. Ze versterken de wanhoop en frustratie van de spelers die gevangen zitten tussen traditie en corruptie. Kurosawa is een meester in het bepalen van zijn beeldhoek en maakt veelvuldig gebruik van afgesneden beelden, extreme close-ups en symmetrie. Iets waar veel moderne filmers zoals Tarantino decennia later beroemd mee zouden worden.

The Bad Sleep Well is een fascinerende en relevante film die onderwerpen als bedrijfsmanipulatie, fraude en corruptie aansnijdt in een tijd dat men slechts kon vermoeden tot wat voor uitwassen dat decennia later zou leiden.