In de 18e eeuw kwamen wassen anatomische modellen steeds meer in zwang en één van de onbetwiste meesters in deze techniek was Clemente Sussini (1754-1814). In Florence creëerde hij tussen 1780 en 1782 in het atelier van Felice Fontana de allereerste anatomische venus, een levensgroot wassen model van een jonge vrouw. Sussini wilde de wonderen van onze dierlijke machine, ons fysieke lichaam, in al zijn details in was reproduceren, zodat anatomisten niet langer van het opensnijden van kadavers afhankelijk waren. Toch was ze meer dan alleen een anatomisch model, ze werd ook gezien als een kunstwerk. Het vermogen om de menselijke vorm accuraat weer te geven was het kenmerk van een echte kunstenaar. En hoewel haar houding en de manier waarop ze wordt getoond in onze ogen misschien enigszins erotisch aandoen, was dat oorspronkelijk niet de bedoeling. Ze was de belichaming van de maatschappelijke waardes van haar tijd, de hoop dat als men het menselijke lichaam in al zijn schoonheid en complexiteiten beter leerde kennen en begrijpen men tegelijkertijd ook dichter bij de gedachten van God kwam. Haar uitdrukking is er dus ook niet zozeer een van erotische vervoering, maar eerder een van overgave en extase. Deze zogenaamde Medici Venus is nog steeds in Florence te bezichtigen en trekt jaarlijks vele bezoekers. Zij heeft model gestaan voor meerdere kopieën, die men wel de “Slashed Beauties” of “Dissected Graces” noemt.

Eén van de beroemdste hiervan is de in 1782 door Sussini gemaakte Venerina, of kleine venus, die in het Palazzo Poggi in Bologna staat, of beter gezegd ligt. In een glazen vitrine rust hier het lichaam van een kleine jonge vrouw. Met haar armen naast haar zijde, haar benen licht gebogen en haar hoofd naar achteren gekanteld, lijkt ze zich over te geven. Haar houding is zo natuurgetrouw dat het net is alsof iemand haar zojuist heeft neergelegd. Ze is geen kadaver, integendeel, ze lijkt te leven of net te zijn overleden. Er is veel moeite genomen om haar zo aantrekkelijk mogelijk weer te geven, haar kapsel is verzorgd, ze draagt parels om haar hals en ze ligt op een zijden doek. Toch kijk je rechtstreeks in haar ingewanden. Haar darmen, longen en andere ingewanden liggen keurig naast haar op het zijde. In haar baarmoeder rust een goed ontwikkelde foetus. Al deze indrukken voelen tegenstrijdig en zorgen voor een niet precies te definiëren onrust én fascinatie bij de toeschouwer.

De wassen modellen van Sussini zijn zo accuraat dat ze regelmatig zelfs structuren weergaven waar de medische wetenschap destijds nog geen kennis van had. Om al deze details zo natuurgetrouw mogelijk te krijgen, maakte hij vaak gebruik van afgietsels. We kunnen er dus vanuit gaan dat er oorspronkelijk een kleine Venus heeft geleefd waarop Sussini dit wassen model heeft gebaseerd. Ze was erg klein, slechts 145 cm lang,  en had een tengere bouw. Hoewel ze er gezond uitziet, is er toch een detail dat moderne artsen opviel, een afwijking aan haar hart die ruim twee eeuwen later misschien kan verklaren waarom deze zwangere vrouw op de ontleedtafel van Sussini terecht is gekomen. Ervan uit gaande dat Sussini haar middels zijn afgiettechniek natuurgetrouw heeft weergegeven en gezien het feit dat hij eerder modellen van gezonde harten heeft gemaakt, mag men concluderen dat haar hartafwijking echt bestond. De wanden van haar beide hartkamers zijn nagenoeg even dik en even groot en er lijkt een kleine 3,5 mm lange verbinding te zitten tussen haar aorta en vergrote longstam. Bij een gezond hart is de wand van de linkerkamer drie keer dikker dan die van de rechter en bestaat zo’n aderbrug tussen de aorta en longstam niet en is de doorsnede van de longstam tevens kleiner.

Er bestaan drie versies van deze venus, één in Florence, één in Budapest en één in Bologna, hoewel daar weliswaar enkele minutieuze verschillen tussen bestaan is men ervan overtuigd dat ze alle drie met dezelfde gietvormen zijn gemaakt. Haar aangeboren hartkwaal heeft er dus naar alle waarschijnlijkheid voor gezorgd dat haar groei achterbleef en ze tijdens haar zwangerschap kwetsbaarder was.

Ruim twee eeuwen nadat ze is overleden kon men in 2010 dus dankzij de buitengewone accuraatheid van Sussini zijn werk, met redelijke zekerheid vaststellen dat ze tijdens haar zwangerschap aan de gevolgen van een aangeboren hartkwaal is overleden.

Lees ook: Clemente Michelangelo Sussini, Gaetano Zumbo’s wassen hoofd, Musée de l'écorché d'anatomie in Le Neubourg, Anatomische modellen, Begraafplaatswapens en Mortsafe.