Het Zoölogische museum in Bologna huisvest één van de grootste en oudste collecties van Italië. Deze vindt zijn oorsprong in de 16e eeuw dankzij de ongekende verzamelwoede en beschrijvingsdrift van Ulisse Aldrovandi. Zijn collectie behelsde ruim 18.000 items en wordt wel gezien als het allereerste en belangrijkste rariteitenkabinet ter wereld. Al tijdens zijn leven werd dit kabinet als museum voor geleerden en aristocraten geopend. In 1617 verhuisde zijn collectie naar Palazzo Publico, waarna het in 1742 voor lange tijd werd opgeslagen in het Istituto delle Scienze. In de 18e eeuw werden daar de collecties van markies Cospi en Luigi Fernando Marsili aan toegevoegd en groeide de verzameling uit tot één van wereldformaat. In 1860 richtte men in Bologna hiervoor het zoölogische museum op en sinds 1936 is dit in het Universiteitsgebouw aan de Via Francesco Selmi gevestigd. In 1907 werd een deel van de originele Aldrovandi-collectie verplaatst naar Palazzo Poggi, waar deze nu nog steeds staat tentoongesteld.

Door de eeuwen heen zijn de uitzonderlijke collecties van dit zoölogische museum regelmatig bestudeerd en hebben ze enorm bijgedragen aan onze wetenschappelijke kennis. Ook nu nog trekken de verzameling Italiaanse vogels van Zaifagnini-Bertocchi, de Egeïsche en Libische kevers van Chigi en hun malacologische-collectie veel wetenschappers naar Bologna.

Ik bezocht het museum op een bloedhete dag in augustus. Vlak voor opening stond ik voor de deur en trof daar buiten een suppoost die rustig een sigaretje rookte. Duidelijk niet gewend aan vroege bezoekers, liet hij me enigszins verbaasd binnen en gedurende de eerste twee uur had ik het museum helemaal voor mezelf. Het was er helaas hondsbenauwd, dergelijke musea hebben blijkbaar nooit airco of ramen die open kunnen en tijdens het fotograferen heb ik regelmatig het zweet uit mijn ogen moeten wrijven. Toch heb ik er een heerlijke ochtend doorgebracht, de collectie ademt nog steeds de sfeer van een rariteitenkabinet en veel stukken zijn buitengewoon interessant en fotogeniek.

Wat direct opviel was de enorme hoeveelheid opgezette dieren en in welke slechte staat deze vaak verkeerden. In veel gevallen waren de dierenhuiden gewoon over een papier-maché vorm heengetrokken en met grove spijkers vastgezet. Tanden en ogen (als deze er al in zaten) waren vaak van geschilderd karton. Veel opgezette zoogdieren zagen eruit alsof ze te lang buiten hadden gestaan en hun droge, strakgetrokken huiden waren op veel plaatsen gescheurd of kaal. In vitrines stonden gebarsten wekflessen met kikkers en door museumkevers kaalgevreten en uit elkaar vallende gemummificeerde dieren.

Op de begane grond staan Afrikaanse trofeeën, diorama’s en de gigantische ornithologische collectie. Op de eerste verdieping staan verschillende diergroepen en de Altobello collectie met amfibieën, reptielen en zoogdieren. Op de tweede verdieping bevindt zich de collectie van het Museo di Anatomia Comparata, wat om de een of andere onverklaarbare reden de hele maand augustus was gesloten. Toen ik om opheldering aan de balie vroeg, wist men zelf ook niet precies waarom. Teleurgesteld maakte ik een laatste ronde door het zoölogische gedeelte kwam een vriendelijk medewerkster me vertellen dat ze zelf ook fotografeerde en ik blijkbaar toestemming had gekregen om er onder begeleiding toch wat foto’s te maken. Dit gedeelte van het museum herbergt ruim 9.000 stuks vergelijkende anatomie en bestaat uit skeletten en geprepareerde lichaamsdelen.

Al met al zijn het twee slordige musea, waarvan je hoopt dat niemand ze ooit opruimt. Je vindt er uit elkaar vallende dieren met lege oogkassen, apen met tanden van papier-maché, stoffige skeletten, een mottige tijger en een gelakte zonnevis.  Er is vaak geen enkele lijn in de taxonomische keuzes te ontdekken en toch is dat allemaal niet erg, het voegt alleen maar toe aan de sfeer van het museum. De ornithologische afdeling, waar je rij na rij aan lange vitrines met opgezette vogels vindt, deed mij zelfs denken aan een oude bibliotheek die in plaats van boeken met opgezette dieren was gevuld.

Klik hier voor meer foto's van het Museo di Anatomia Comparata, hier voor fotos van het Museo di Zoologica in Bologna en hier voor meer foto's van anatomische, natuurhistorische en zoölogische musea.

Lees o.a. ook: Natuurhistorische Musea en oude collecties, Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée, Salone degli Scheletri in La Specola en Muséum d’Histoire naturelle in Rouen.