In de meeste musea is verwondering al lang vervangen door feiten, liefde door nut en inspiratie door vermaak. Deze musea worden regelmatig gerestyled, heropend en aan de moderne tijd aangepast. En in veel gevallen is dat jammer. Nu museologie een studie is geworden en men deze lardeert met educatie, vergeet men wel eens dat een primaire taak van een museum ook die van inspiratie en verwondering was. Het is niet altijd zinvol om alles te willen verklaren. Als iemand is geïnspireerd, zal deze vaak zelf op zoek gaan naar zijn eigen antwoorden.

De meeste moderne natuurmusea zijn overspoeld door levensgrote knuffels, interactieve computerspelletjes, speurtochten, ballenbakken en giftshops. Nog voor je ergens goed naar kunt kijken wordt er al “kennis” aan je opgedrongen. Zo’n museum doet er alles aan om er voor te zorgen dat je na het bezoek zo veel mogelijk reproduceerbare feiten kunt opdissen. Als feiten echter niet in vruchtbare aarde vallen zullen ze nooit ontkiemen. Kennis zonder verwondering is dor en steriel, ze zal niemand inspireren en is hoogstens geschikt om je vrienden mee te imponeren.

Er was een tijd dat men naar een natuurhistorische musea ging om zich te verbazen over de enorme verscheidenheid van de natuur en over onze plaats daarin. Dat men kwam kijken naar de spullen die ontdekkingsreizigers van hun verre reizen hadden meegenomen of om voor het eerst het skelet van een walvis of een dinosaurus te zien. Hoewel deze tijd misschien ver achter ons ligt, is er nog steeds één museum dat hieraan doet denken. Het fantastische Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée in Parijs.

Dit museum ligt in de Jardin des Plantes en is een onderdeel van het Musée national d’histoire naturelle. Als een onderdeel van de wereldtentoonstelling van 1900, werd het in 1898 al voor het publiek opengesteld. Architect Frederic Dutert kreeg de opdracht om een gebouw te ontwerpen waarin de belangrijkste natuurhistorische collecties bewaard en aan het volk tentoongesteld konden worden. Deze collecties omvatten meer dan 1000 skeletten en kwamen uit 18e en 19e eeuwse expedities, de dierentuin van de Jardin des Plantes en de Cuvier gallerie. Het imposante gebouw is voor Franse begrippen bescheiden en bestaat uit slechts twee verdiepingen. Het geheel is uit steen en staal opgetrokken en vertegenwoordigt de geest van die tijd. De fraaie stalen spanten en grote trappen zijn exemplarisch voor de vroege Art Nouveau, terwijl de open ruimte en overzichtelijkheid van de indeling tegelijkertijd heel industrieel aan doen. Op de begane grond staan in een lange processie enorm veel grote skeletten achter elkaar. Volledig in lijn met de evolutieleer van die tijd, staat de mens voorop en lijkt hij de hele kudde met een opgeheven hand tot staan te brengen. De zaal wordt omringd met een lange rij vitrinekasten waarin schedels, afgietsels en anatomische modellen uit de vergelijkende anatomie worden tentoongesteld. Op de tweede verdieping bevindt zich de paleontologische afdeling en staan fantastische grote fossiele skeletten. De grote zaal is ongeveer 80 meter lang en heeft rondom grote ramen die een zee van natuurlijk licht in het museum laten. De bovenverdieping bevindt zich onder een grote glazen overkoepeling en heeft een speciaal balkon om de hele ruimte met vitrines vol fossielen van ongewervelde dieren. Als je de ruimtes voor het eerst betreedt lijkt het een chaos, een menagerie van skeletten, toch zit er een logica in de opbouw. Een orde die pas duidelijk wordt als je beter kijkt.

Ondanks dat de tentoonstelling in de grote zaal suggereert dat de mens de absolute heerser over de natuur is, vertelt het fantastische beeld van Frémiet in het atrium een ander verhaal. Hier valt de mens ten prooi aan zijn evolutionaire broer en wordt hij door een moordlustige Orang-oetan gewurgd. Ook buiten aan de gevel hangen beelden, waaronder een gigantisch bronzen beeld van een paar mensen die vechten om zich een krokodil van het lijf te houden (het originele beeld waarvan dit is afgegoten staat in Musée d’Orsay). En aan het begin van het park staat, op een heuveltje boven een fontein, een groot beeld van een leeuw waarbij je, als je goed kijkt, kunt zien dat er onder zijn grote voorpoten nog een voet van een mens uitsteekt. Men zag zichzelf graag als heerser van het dierenrijk, maar maakte zich geen illusies over het feit dat men ook aan haar ten prooi zou kunnen vallen.

Het prachtige Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée is een tijdscapsule en herinnert aan het era van de grote ontdekkingen. Als je er binnen stapt waan je je in 1898 en kun je je goed voorstellen dat een nieuwe ontdekking het hele wereldbeeld kon veranderen. Dat die hele processie van leven op elk willekeurig moment nog van plaats zou kon wisselen.  Er is sinds haar oprichting vrijwel niets aan veranderd en ik hoop ook dat dat nooit zal gebeuren. Dit prachtige museum heeft absolute topstukken in haar collectie en dankt zijn waarde aan zijn sterke link met het verleden.

Klik hier voor meer foto's van de Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée. 

Lees ook: Frémiet: Orang-oetan wurgt een wilde uit Borneo, Een dodo in parijs en Rue Buffon.