In het Engels noemt men deze zwam birch bracket of razor strop. Hoewel de berkenzwam niet eetbaar is, werd hij vroeger wel veel voor andere doeleinden gebruikt, zoals voor het aanzetten of stroppen van scheermessen, waar hij dus zijn Engelse naam aan dankt. Het vruchtvlees werd gevuld met schuurpoeder waarna men er metaal mee kon polijsten. Het vruchtvlees werd ook onder de naam polyporus door entomologen gebruikt om insecten in op te spelden. Het gedroogde vlees van deze zwam kun je namelijk erg lang bewaren. Als dit vruchtvlees eenmaal goed is ingedroogd, is het niet alleen flink gekrompen maar ook te hard om nog met een mes te kunnen snijden. Het blijft echter in staat om water op te nemen en kan herhaaldelijk nat en droog worden zonder aan kracht te verliezen. De buisjeslaag kan bij een verse zwam makkelijk van het nog vochtige vruchtvlees worden gescheiden en daarna als spons worden gebruikt, het is zeer flexibel en neemt veel vocht op.

De berkenzwam is, ondanks dat hij vrij groot kan worden en de vruchtlichamen kunnen overwinteren, toch maar eenjarig. Hij wordt tussen de 10 en 30 cm breed en zijn hele groei neemt slechts 3 tot 6 weken in beslag.  Ze produceren superlichte sporen die zich via de stratosfeer wereldwijd kunnen verspreiden.  De schimmel veroorzaakt bruinrot in het gezonde hout van een berk en zal de boom uiteindelijk doden. Op een gestorven boom kunnen daarna nog jarenlang berkenzwammen groeien. De jonge zwam breekt eerst als een kleine grauwwitte knol door de bast van de berk heen, waarna hij zich snel kussenvormig in de breedte ontwikkelt.

Lees ook: De echte tonderzwam en de onvermijdelijkheid van de zwaartekracht (Fomes fomentarius), Winterhoutzwam (lentinus brumalis), Het (on)gewone elvenbankje (Trametes versicolor), Spekzwoerdzwam (Phlebia tremellosa) en Zwam met blauwe vlekken: De blauwe kaaszwam (Cyanosporus caesius).

Het is niet zo dat je aan de schelpen langs de vloedlijn kunt aflezen welke slakken er momenteel in de Noordzee leven. Vaak liggen er schelpen van slakken die al honderden, zo niet miljoenen jaren geleden zijn overleden. Losgewoeld door een storm of sterke stroming worden deze oude schelpen uit de bodem omhoog gezogen en uiteindelijk tussen de veel jongere exemplaren op het strand gedeponeerd. Deze oeroude schelpen zijn lang niet allemaal fossielen. Relatief jonge schelpen bestaan nog steeds uit dezelfde materialen als waaruit de slak ze had opgebouwd, namelijk calciet en aragoniet. Als deze schelpen enkele honderden jaren onder het zand hebben gelegen, kunnen ze verkleuren. Bij een zuurstofrijke zandbodem kleuren ze onder invloed van ijzeroxiden vaak bruin, bij een zuurstofarme bodem verkleuren ze door zwavelverbindingen vaak donkerblauw tot zwart. Het zijn dan echter nog steeds geen fossielen, hun originele samenstelling is ongewijzigd. Je kunt dit controleren door ze tegen het licht te houden, dergelijke oudere maar nog niet fossiele schelpen laten nog steeds een heel klein beetje licht door. Bij de echte fossiele schelpen is de samenstelling  veranderd, deze schelpen hebben tienduizenden tot miljoenen jaren onder het zand gelegen en al hun aragoniet is vervangen door calciet. Dit maakt ze niet alleen een stuk zwaarder maar zorgt er ook voor dat er helemaal geen licht meer door de schelp kan schijnen. Veel van deze fossiele schelpen zijn wit, ze zijn vaak herkenbaar aan hun dikkere schalen en komen van slakken zoals kokkels die tijdens het Pleistoceen leefden en onze kusten er heel anders uitzagen.

Lees ook: Een mozaïek-woning van zandkorrels (lagis koreni), Storm Ciara, Schelpje op een sokkeltje van zand, Zeeschuim (Ossa sepia), Raups Shell Coiling Model, Kleine slangster (Ophiura albida), Bruin schuim aan het strand en Terugtrekkend water.

Vanwege de lange en licht gekromde vorm van dit mes heb ik het Ulna gedoopt. Ulna is de Latijnse naam voor de ellepijp, het lange bot in onze onderarm dat van onze pink tot elleboog loopt en waar onze lengtemaat de el van is afgeleid.

Dit eenvoudige kistje is gemaakt uit berkentriplex en hardboard. In het kistje zit een frame waar het mes en de schede zijn ingeklemd en op de contactpunten van het mes en dit frame zitten stroken tuigleer. Het geheel is met Deense olie afgewerkt. Aan de binnenkant van het deksel zit een etiket met de specificaties van het mes en mijn naam en aan de buitenkant van het deksel een klein etiket met de naam van het mes.

Klik hier voor meer foto’s van dit mes, de schede en het kistje en hier voor meer foto’s van andere zelfgemaakte messen.

Lees ook: Zelfgemaakt mes no. 7 en Messchede voor mes 7.

Zowel slangen als pelikanen zijn instaat om hun kaken fors te spreiden. De prooien die zij hierdoor kunnen vangen hebben vaak vele malen de diameter van hun hals en toch stikken ze niet als ze deze doorslikken.

Pelikanen hebben de langste snavels van alle vogels, hun bovenste snavel is lang en dun met een verharde nagel aan de punt, hun onderste snavel is flexibel en bestaat uit twee lange dunne onderkaakbotten en een grote rekbare zak. Die onderkaakbotten kunnen naar buiten buigen, waardoor het oppervlak van de onderkaak drastisch wordt vergroot. Normaal gesproken bewegen deze botten zich onder de druk van het water passief naar buiten als een pelikaan zijn bek opent, maar hij kan ze met behulp van zijn kaakspieren ook bewust openen. Als beide botten uit elkaar buigen, vormen ze samen met de flexibele keelzak de opening van een groot schepnet. Hierbij worden geen botten gedislokeerd en blijven beide onderkaakbotten via gewrichtsbanden aan elkaar verbonden.

Als een slang zijn bek opent, raken er ook geen botten gedislokeerd. Hun onderkaakbotten zijn echter niet, zoals bij de pelikaan, flexibel maar kunnen zich  in twee onafhankelijke delen splitsen. Hierdoor kan een slang, als hij een grote prooi wil doorslikken, zijn onderkaak erg ver uit elkaar strekken. Slangen worden hierbij geholpen door het os quadratum, het vierkantsbeen, dat een onderdeel vormt van het kaakgewricht. Dit bot verbindt de onderkaak via flexibele banden met de schedel, waardoor zij hun onderkaken bijna 180 graden open kunnen draaien. 

De buidel van een pelikaan heeft geen veren, is erg goed doorbloed en is dankzij een complexe matrix van collageen zeer flexibel. Hij kan zijn bek dan ook als een prullenbak openklappen om in één hap een enorme hoeveelheid water of een grote prooi op te nemen. Als hij in het donker of in troebel water vist, geven zenuwuiteinden in zijn buidel aan hem door dat hij “beet” heeft, zodat hij zijn val kan sluiten. De pelikaan laat dan het water uit zijn buidel lopen en slikt zijn prooi door. Deze prooi heeft vaak een diameter die vele malen groter is dan die van zijn lange dunne nek, tocht stikt hij zelden. Dit komt omdat vogels op een andere manier ademen dan zoogdieren. Op de foto waarbij de roze pelikaan zijn bek heeft geopend is een opening in zijn bovensnavel zichtbaar. Dit is de choana, een gat dat zijn neusholte verbind met de achterkant van zijn verhemelte. Deze choana valt samen met de glottis, een opening aan de achterkant van de tong  die voor de luchtpijp ligt. Bij gesloten bek komt de lucht via de neus door de choana en door de glottis in de luchtpijp. Bij een geopende bek plaatst de glottis zich zo voor de luchtpijp dat deze niet wordt afgesloten en de pelikaan toch zijn prooi kan doorslikken, hierdoor kan hij zelfs blijven ademen als hij een grote prooi in zijn keel heeft.

Een slang heeft een dergelijke choana niet, toch kan ook hij gewoon blijven ademen als hij een grote prooi probeert door te slikken. Dit komt omdat een slang een trachea heeft waardoor hij ademt. Dit is een flexibele buis die overeenkomt met de glottis van de pelikaan. Als een slang een grote prooi in zijn bek neemt, beweegt hij deze buisopening eenvoudigweg naar voren zodat de prooi hem niet blokkeert en hij toch kan blijven ademen.

Net als bij de pelikaan moet de huid van de slang bij het doorslikken van een grote prooi natuurlijk flink kunnen uitrekken. Een slang heeft echter geen naakte huid, hij is overal bedekt met harde inflexibele schubben. Deze schubben zitten echter niet met hun hele oppervlak als nagels vast aan de huid, maar liggen als beweegbare dakpannen, die alleen aan de onderkant zijn bevestigd, over elkaar heen. Hierdoor kan de huid zonder dat de schubben dit belemmeren toch uitrekken. Een slang wordt hierbij geholpen door het feit dat hij naarmate hij groeit, vervelt en daarmee steeds weer een nieuwe bij zijn maat passende huid krijgt. 

Deze roze pelikanen zijn bij De Beekse Bergen gefotografeerd.

Lees ook: Koude vogelpoten, Waarom vogels met lange poten vaak op één poot staan en De hartslag van een goudhaantje (Regulus regulus).

Toen ik mijn foto’s van zoogdieren doorspitte op zoek naar een goede opname van een vos, viel me ineens op hoe weinig foto’s ik van eekhoorns heb, terwijl ik ze wel vaak genoeg zie. Ik kom ze echter zelden tot nooit tegen als ik mijn camera bij me heb. Als ik erop uit trek om te gaan fotograferen ga ik naar een natuurgebied, naar veld, bos of heide en daar zie ik dus maar zelden een eekhoorn. Wel zie ik ze regelmatig in de tuinen van de mensen die in de straat tegenover mijn werk wonen, in het park aan de rand van de stad waar veel mensen wandelen en bij de vele vakantiehuisjes die we hebben bezocht, dus bijna altijd in de buurt van mensen. En dat is raar, want ze worden niet gevoerd. Het is niet zo dat we massaal naar het park gaan om pinda’s en eikeltjes naar de eekhoorntjes te gooien, waarom lijken er daar dan juist toch zoveel te zitten? Of zou het zijn omdat de bomen daar verder uit elkaar staan en de ondergrond er kaal is, waardoor ze verplicht zijn om zich meer in de openheid te bewegen. Het zou best kunnen dat er in de bossen waar ik wandel ook veel eekhoorns zitten maar dat ze daar zelden uit hun beschutting of op de grond hoeven te komen en ik ze dus niet te zien krijg.

Deze rode eekhoorn is gefotografeerd in de bossen bij Oisterwijk, fluisterstil gleed hij over de takken, af en toe even stoppend om met gespitste oren om zich heen te kijken om daarna gelijk weer tussen de takken weg te schieten.