Niets aan het Justitiepaleis in Brussel is gewoon, zijn afmetingen, ontstaansgeschiedenis en ontwerp zijn allemaal uitzonderlijk. Het is tevens één van de weinige gebouwen waar ik met open mond heb rondgelopen, waar ik van de één in de andere verbazing viel en waar ik sterk het gevoel kreeg dat het eigenlijk niet voor mensen was gemaakt.

Om maar met de afmetingen te beginnen, het is groter dan de Sint Pieter in Rome en één van de allergrootste bouwwerken ter wereld. Het beslaat meer dan 26.000 m², heeft een 104 meter hoge koepel en funderingen tot op 28 m diepte. Het hele gebouw heeft meer dan 1.500 deuren en naar verluid weet bijna niemand precies hoe het er van binnen uitziet.

Toen men halverwege de 19^e eeuw besloot dat er een nieuw, beter en groter justitiepaleis moest komen dan wat er destijds in een oud Jezuïetenklooster huisde, schreef men een internationale ontwerpwedstrijd uit. Niemand won, dus gaf men de opdracht aan Joseph Poelaerts, één van de juryleden die toevallig ook vrijmetselaar was. Men besloot zijn ontwerp op de Galgenberg te bouwen, de plaats waar men eeuwenlang misdadigers ophing. Een deel van de volksbuurt de Marollen moest voor het nieuwe gebouw wijken.

Poelaerts ontwierp het nieuwe justitiepaleis in een eclectische neoclassicistische stijl, waarbij hij probeerde de absolutie overmacht van het gerechtelijke apparaat over het gewone volk te visualiseren. En daarin is hij ook geslaagd, het gebouw torent boven Brussel uit en staat symbool voor de afstandelijkheid en onverzettelijkheid van de ambtelijke macht. Momenteel kom je er via de kleine restauratie-ingang binnen, na een tassencontrole loop je aan op de het 39 meter hoge centrale portiek en wordt je ineens geconfronteerd met de echte afmetingen van het gebouw. Na het oplopen van de lange trap kom je uit op de beroemde “Salle des pas perdus”, de zaal van de verloren stappen. Hier wordt pas echt de grandeur van het gebouw en wellicht het genie, of de waanzin van zijn architect duidelijk. Deze gigantische zaal is 3.600 m² en geeft je onherroepelijk het gevoel onbetekenend te zijn. Tegen de zijmuren staan kleine bureaus, waar ambtenaren op fluistertoon hun werk verrichten en waar burgers op bankjes in stilte op hun beurt wachten. Omhoog kijkend lijkt er geen einde te komen aan het aantal zuilen, trappen en galerijen. Het is alsof Poelaerts in een droom van creatieve waanzin een oneindig aantal architectonische elementen op elkaar heeft gestapeld. De ruimte voelt tegelijkertijd als een tempel, een kathedraal en een gevangenis, gemaakt voor reuzen. Geniaal en onmenselijk tegelijkertijd.

Je kunt makkelijk in het gebouw verdwalen, gang na gang kom je niemand tegen. Af en toe staan er op een kruising van gangen borden met gekopieerde plattegronden, zodat bezoekers en werklui nog enig grip kunnen houden op waar ze zich bevinden. Maar naar verluid weet niemand er echt de weg. Een architectenbureau wat destijds de koepel had gerestaureerd had tevens de opdracht gekregen om het gebouw op te meten en in kaart te brengen.  Na ruim twee jaar werk bleek men uiteindelijk het wachtwoord van de computer, waarin alle gegevens waren opgeslagen, kwijt te zijn. Momenteel probeert de Belgische Regie der Gebouwen de ruim 800 originele bouwplannen naar één tekening terug te brengen, dus wie weet, misschien komen we er ooit nog wel eens achter waarom er achter sommige deuren in het paleis een blinde muur staat.

Klik hier voor meer foto's van het Justitiepaleis in Brussel.

Lees ook: Ambtenarij in de steigers en Power corrupts.

Sinds begin dit jaar is eendenkroos niet meer alleen geschikt voor dieren, maar mogen wij het ook eten. Het werd hier eerst alleen in gedroogde vorm als veevoeder gebruikt maar is nu dus ook officieel voor menselijke consumptie toegelaten tot de Europese markt. Maar ik verwacht toch niet dat je het snel bij de supermarkten zult tegenkomen, zoiets laat helaas vaak nog jaren op zich wachten. Eendenkroos zijn die kleine drijvende groene blaadjes met een enkele wortel die je vaak in sloten, grachten en vijvers het hele wateroppervlak ziet bedekken.

Eendenkroos is een van de snelst groeiende gewassen die er bestaan. Het vermenigvuldigt zich voornamelijk ongeslachtelijk en het groeien van nieuwe bladeren die zich daarna afsplitsen tot een heel nieuw plantje duurt slechts twee dagen. Het groeit zelfs zo snel dat een hele kolonie zich wekelijks verdubbelt. Het vraagt geen landbouwgrond, kan in een dun laagje water worden geteeld en heeft een hoge zouttolerantie. Als klap op de vuurpijl is het ook nog eens een hele goede bron van eiwitten, vitamines en mineralen. Ik hoop dus echt dat we deze waterlinzen eindelijk ook in Nederland gaan omarmen, in veel Aziatische landen worden ze al veel langer gegeten.

Dit eendenkroos, met de perfect gecamoufleerde poelkikker is gefotografeerd in natuurgebied De Brand.

Lees ook: Poelkikker (Rana lessonae).

De natuur prefereert eenvoud boven complexiteit en is zuinig in al haar handelingen. Een lichtstraal neemt de kortste weg, objecten vallen richting het middelpunt van de aarde, de natuur kiest altijd de makkelijkste weg. Dit wordt in de wetenschap omschreven als het principe van de kleinste werking. Dingen gebeuren altijd op een manier die de minste energie kost, de elegantie van eenvoud. Ook het leven zelf zoekt vaak de makkelijkste weg. Leven prefereert habitats waar het meeste voedsel het makkelijkst voor handen is en zoekt naar manieren om zichzelf zo goed mogelijk voort te planten, kortom leven zoekt naar een manieren om als soort ten koste van zo min mogelijk verspilde energie zo comfortabel mogelijk te kunnen overleven.

In eerste instantie lijkt deze spaarzaamheid lijnrecht tegenover de complexiteit en diversiteit van de evolutie te staan. Evolutie staat tenslotte voor het continu aanpassen van soorten aan hun omgeving en zorgt daarmee voor het ontstaan van nieuwe soorten, een energievretende bezigheid zou je denken. En veel soorten maken het hun partners daarbij ook nog eens extra moeilijk om te paren, ze zijn er dan weliswaar van verzekerd dat hun partner het sterkst mogelijke nageslacht voortbrengt, maar ook die aanpassingen kosten veel energie. Toch wordt ook deze evolutionaire strijd aangedreven door het principe van de kleinste werking. Alle aanpassingen en adaptaties van een soort komen voort uit de drang om als soort zo goed mogelijk en dus zo energie-efficiënt mogelijk te kunnen overleven. Dus zelfs als dit betekent dat het een individu meer energie kost om een partner te vinden, zorgt dit er uiteindelijk toch voor dat de soort een betere overlevingskans heeft. Wat er weer voor zorgt dat deze soort makkelijker en dus ook energiezuiniger kan overleven.

Evolutie stimuleert soorten daarbij om naar kortere weggetjes te zoeken, naar olifantenpaadjes met een energie-efficiëntere manier om te overleven of zichzelf voort te planten. Diefstal is zo’n olifantenpaadje. Waarom zou je tenslotte zelf op zoek gaan naar voedsel, als je dat met veel minder moeite ook van een ander kan stelen. Diefstal komt bij nagenoeg alle soorten voor, of het nou om nestmateriaal, een net gevangen prooi of werksters van een andere mierenkolonie gaat, in alle gevallen kost dat minder energie dan zelf nestmateriaal vergaren, op een prooi te jagen of werksters voort te brengen. Sommige soorten gaan echter nog een stapje verder, zij leven uitsluitend van de arbeid van een ander. Deze soorten parasiteren op een andere soort. Parasieten stelen hun voedingsstoffen en energie en zijn daarbij volledig afhankelijk van, en vaak ook schadelijk voor, hun gastheer. Ze hebben zich echter op deze unieke manier ontwikkeld juist vanwege het principe van de minste werking. Dit principe dwingt de evolutie tussen parasiet en gastheer tot een ware wapenwedloop, waarbij beide organismen zich steeds zo aan elkaar aanpassen dat zij als overwinnaar uit de strijd komen. Het lijkt er vaak op dat een parasiet het aanzienlijk makkelijker heeft dan zijn gastheer, hij voedt zich tenslotte met het leven en de energie die een gastheer voor zichzelf had geïnvesteerd. Maar waar een parasiet uiteindelijk vaak nog de meeste last van blijkt te hebben, is een  andere parasiet. Een soort die zich volledig heeft toegespitst op het parasiteren van een parasiet. En zelfs deze hyperparasieten zijn uiteindelijk niet veilig, want ook zij hebben soms weer last van parasieten.

Op deze manier zorgt het principe van de kleinste werking, de zoektocht naar eenvoud, uiteindelijk dus juist voor een steeds grotere diversiteit en complexiteit.

Lees ook: Ockhams scheermes, Grote rupsendoders en kleptoparasitisme (Ammophila sabulosa).

Deze kleine wespen beginnen behoorlijk zeldzaam te worden, ze leven op open zanderige grond, zoals kaal heidegebied en zandverstuivingen, waar ze in de losse grond hun broedgangen graven. Lokaal kunnen ze, zeker bij warm, weer echter nog in grote getallen voorkomen.

De vrouwtjes van deze wesp vangen uitsluitend spinnen, bij voorkeur wolfspinnen. Vooraf graven ze een gangetje in het zand met daar onderin een nestkamer. Een gevangen spin wordt met een steek verlamd en naar het hol gedragen waar ze deze achterwaarts naar binnen trekt. In het holletje legt ze één eitje in het lichaam van de verlamde spin. Als het eitje is uitgekomen zal de made de spin van binnenuit opeten voor ze zich verpopt. In het komende voorjaar kruipt de dan volwassen wesp uit het holletje omhoog en begint de cyclus opnieuw.

Veel van dit soort sluipwespen, zoals de Grote rupsendoder en de Ruige aardrupsendoder, hebben last van kleptoparasitisme, waarbij een andere soortgenoot de prooi van hen steelt. De grijze spinnendoder heeft echter vooral last van een andere soort sluipwesp, namelijk de Gele sluipspinnendoder (Ceropales maculata). Deze wespen vangen zelf geen spinnen maar leiden spinnendoders af als deze hun prooi hebben gevangen en leggen dan ongemerkt een eigen eitje in de boeklong van de gevangen spin. Dit eitje komt eerder uit dan dat van de Grijze spinnendoder en eet nog voor het zich aan de spin gaat voeden eerst zijn concurrent op.

Deze Grijze spinnendoder is op het Leersumse Veld op de Utrechtse Heuvelrug gefotografeerd.

Lees ook: Grote rupsendoder en kleptoparasitisme (Ammophila sabulosa) en Ruige aardrupsendoder steekt zijn kop in het zand (Podalonia hirsuta).

Net als de Ruige aardrupsendoder jaagt deze grote sluipwesp op de rupsen van uiltjes, flinke onbehaarde rupsen van een grote nachtvlinderfamilie. Grote rupsendoders jagen op zicht maar worden ook sterk aangetrokken door de geur van de uitwerpselen van de rups. Als ze een rups hebben gevonden, pakt de wesp hem bij de bovenkant van zijn lijf en steekt hem, door zijn lange achterlijf te krommen, onder in de buikkant. De rups wordt meerdere malen gestoken, vooral op het tweede en derde buiksegment. Dit verlamt de rups, zodat de wesp de tijd heeft hem naar een reeds gegraven hol te brengen.

Deze uitgegraven ovalen nestholte bevindt zich op zo’n 3 a 5 cm diepte en wordt met meerdere rupsen gevuld. Op de eerste rups wordt één eitje gelegd, waarna de gang met zand en afval zo wordt afgesloten dat deze zo goed mogelijk is gecamoufleerd. Als de nestgang zich op kaal zand bevindt, sluit ze  deze alleen af met zand.

Grote rupsendoders jagen op zonnige dagen op heide of open zandgebieden. Eén enkel vrouwtje vult soms wel tien verschillende nesten met rupsen. Dat is hard werk, waardoor veel van deze wespen tot kleptoparasitisme zijn overgegaan. Het kost veel minder energie om een bestaand nest leeg te roven, of in zo’n nest het eerder gelegde eitje weg te halen en te vervangen door een eigen ei. Het op deze manier stelen van een nest vraagt maar 10 minuten, terwijl het volledig aanleggen en vullen van een eigen nest soms wel 10 uur duurt. Dit kleptoparasitisme is hierdoor zo’n probleem voor deze wespen geworden dat meer dan 80% van geparasiteerde nesten zelf ook weer door een ander wijfje wordt geparasiteerd.

Deze wespen zijn snelle en behendige vliegers en hoewel men vaak zegt dat dit is omdat ze bewegende prooien moeten vangen, denk ik dat dit hen ook helpt om te voorkomen dat hun prooi door een andere Grote rupsendoder wordt gestolen. Rupsen zijn namelijk helemaal niet zo snel. Een gevangen rups wordt met een noodgang door de wesp naar het nest vervoerd, de wesp rent daarbij razendsnel over het zand en gebruikt zelfs haar vleugels om extra snelheid te krijgen.

Deze rennende Grote rupsendoder is gefotografeerd op het zand van De Loonse en Drunense Duinen. Ze had de rups van een dennenuil (Panolis flammea) gevangen en vervoerde deze met een noodvaart over de kleine zandheuveltjes. Ze bewoog daarbij zo snel dat ik haar maar met moeite scherp op de foto kon krijgen.

Lees ook: Ruige aardrupsendoder steekt zijn kop in het zand (Podalonia hirsuta), Ephialtes manifestator, Appelglasvlinder (Synanthedon myopaeformis) en Kleine knotswesp (Sapygina decemguttata).