Weblog

Convergente evolutie: de overeenkomsten tussen het gebit van een carnivoor en de scharen van een zwemkrab.

zondag, 1 oktober 2023

schaar zwemkrab 9-2023 8947Aan het strand vind je langs de vloedlijn regelmatig krabbenschilden en scharen. Veel daarvan zijn afkomstig van zwemkrabben die zijn aangespoeld en opgegeten door meeuwen. Toen ik zo’n krabbenschaar goed bekeek, viel me op hoeveel die lijkt op de kaken van een wolf. Zo’n krabbenschaar heeft uitsteeksels en punten die precies hetzelfde doen als de tanden en kiezen van een vleeseter die aan land leeft.

 

In tegenstelling tot het gebit van een roofdier, zit de bewegende vinger van de schaar (dactylus), wat bij een schedel de onderkaak zou zijn, bij een krab juist aan de bovenkant. Het is alsof het gebit is omgedraaid. Ik heb geen onderzoek kunnen vinden naar dit evolutionaire voordeel, maar heb het vermoeden dat dit hen helpt bij hun verdediging. Omdat veel roofdieren van boven komen, kunnen ze deze beweeglijke vinger zo makkelijker oprichten. Waarschijnlijk helpt het ook bij het voedsel vergaren, omdat ze de vaste, onbeweeglijke vinger (pollex) dan als schuiver of schep en het beweegbare deel als duim kunnen gebruiken.

 

Aan het uiteinde van beide vingers van hun klauw zit een iets langere scherpe punt. Deze punten scharen als slagtanden langs elkaar en worden gebruikt om een prooi mee te grijpen of te doden. Net als bij het gebit van een carnivoor beweegt de slagtand van het bewegende deel van de klauw binnen langs die van het vaste deel. Verder naar achteren richting het scharnier zitten boven en onder aan de binnenkant van de schaar een aantal uitsteeksels (dentikels) die, als de schaar dichtklapt, in elkaar grijpen. Net als bij de carnassiale tanden van een wolf vergroten deze het grijp-oppervlak en zorgen ze er voor dat een prooi in stukken kan worden gesneden. Bij roofdieren zijn carnassiale tanden, die vaak een driehoekige vorm en snijrand hebben, specifiek ontstaan om vlees mee te snijden. Zwemkrabben gebruiken de dentikels in hun scharen op precies dezelfde manier. 

 

Zwemkrabben zijn gespecialiseerde carnivoren, ze jagen actief op kleine kreeftachtige, borstelwormen, stekelhuidigen en schelpdieren en hebben daar een vergelijkbaar stuk gereedschap voor nodig als wolven. Het is dus niet gek dat beide, totaal niet gerelateerde soorten een vergelijkbare adaptieve evolutie hebben doorlopen en nagenoeg dezelfde oplossing voor hetzelfde probleem hebben ontwikkeld. Als je kijkt naar de vorm van de klauwen en de dentikels bij andere krabbensoorten, variëren deze afhankelijk van hun dieet en levenswijze net zo veel als de gebitten bij zoogdieren.

 

Lees ook: Convergerende evolutie, Soldaatkrab (Mictyris sp.), Kiezelkrab (Randalia eburnea), Leven op dood, Dode krabben en De heremietkreeft.

Chimpansee Gert-Jan van de Beekse Bergen

zondag, 1 oktober 2023

chimpansee gert-jan (pan troglodytes) 2-2023 6487Met regelmaat maak ik foto’s in de Beekse Bergen. Hoewel ik me daar niet beperk tot één onderwerp, heb ik wel een voorliefde ontwikkeld voor hun mensapen.

 

Mensen hebben vaak de natuurlijke neiging om dieren te antropomorfiseren en denken dan dat onze emoties en ons gedrag ook van toepassing zijn op dieren. Gedragsonderzoekers waken er echter voor om dierengedrag naar menselijke maatstaven te meten. Ze willen voorkomen dat ze dierlijk gedrag onterecht menselijke waardes toekennen en het daardoor verkeerd interpreteren. Een goed voorbeeld hiervan is een glimlach. Een chimpansee die zich bedreigd voelt, trekt zijn wenkbrauwen op en doet zijn lippen naar achteren. Een gezichtsuitdrukking die verdacht veel op een menselijke glimlach lijkt, maar die bij een chimpansee dus heel iets anders betekent.

 

Er zijn echter ook wetenschappers die vinden dat we met onze angst voor antropomorfismen voorbij gaan aan het feit dat mensen en chimpansees een groot deel van hun evolutie en DNA delen en dat het wellicht juist onze overeenkomsten zijn die ervoor kunnen zorgen dat wij hun gedrag begrijpen.

 

Als je dieren fotografeert, ontkom je als fotograaf niet aan antropomorfismen. De keuze van je onderwerp, het moment dat je afdrukt, alles wordt bepaald door een menselijke interpretatie van het onderwerp. Je maakt als mens foto’s voor mensen, dus gebruik je menselijke beeldtaal en aangezien je eigenlijk alleen menselijke esthetiek, emoties en gedrag echt kunt begrijpen, heeft dat zijn weerslag in je werk. Zo bezien is elke foto, dus ook een dierenportret eigenlijk ook altijd een zelfportret.

 

chimpansee gert-jan (pan troglodytes) 2-20236485Indien mogelijk zoek ik altijd wat achtergrondinformatie bij mijn foto’s. De Beekse Bergen is in dit geval heel behulpzaam geweest in het verstrekken van informatie bij mijn chimpansee-portretten. Dit is wat zij zelf over deze chimpansee zeggen: “Dit is Gert Jan, een gecastreerde man van 27 jaar oud. Een speelse actieve aap die veel contact heeft met vrijwel alle groepsgenoten. Hij is sociaal behoorlijk vaardig en verpoost graag met de jonge dieren in de groep. Hij kan ook wat snel zenuwachtig zijn en wat onzeker en kiest dan liever voor een felle reactie dan weg te lopen van een confrontatie”.

 

Klik hier voor een andere foto van Gert-Jan.

 

Lees ook: Aapjes kijken 1 en 2, Gorilla Komale spierkracht: mensaap versus mens en Gorilla Nasibu (Gorilla gorilla gorilla)

Manchester Museum

zondag, 24 september 2023

manchester museum 9-2023 8781In Manchester staat het grootste Universiteitsmuseum van het Verenigd Koninkrijk. Het is 130 jaar oud en huisvest, naast een aantal uitgebreide collecties op het gebied van archeologie, antropologie en natuurhistorie, ook een vivarium.

 

De oorspronkelijke collectie stamt uit 1821, toen de Manchester Society of Natural History de collectie van John Leigh Philips aanschafte. Ook nu vormt deze natuurhistorische collectie nog steeds de basis van het museum. Het eerste museum bevond zich in 1835 in Peter Street, maar werd in 1875 verkocht toen het Owens College naar de nieuwe gebouwen aan Oxford Street verhuisde. Alfred Waterhouse, de architect die ook het Natural History Museum in Londen heeft ontworpen, kreeg toen de mooie opdracht om voor het museum in Oxford Street een nieuw gebouw te ontwerpen. Dit nieuwe museum ging in 1888 open voor het publiek en werd onlangs nog, in 2023,  uitgebreid gerestaureerd.

 

manchester museum 9-2023 8815manchester museum 9-2023 8760manchester museum 9-2023 8904manchester museum 9-2023 8773Het museum heeft ook een collectie fossielen en zelfs een paar skeletten van dinosauriërs, waaronder dat van een Tyrannosaurus rex waar veel bezoekers op af komen. In 2004 kocht het museum een afgietsel van de beroemdste Tyrannosaurus ter wereld, Stan. Deze dinosaurus dankt zijn naam aan zijn vinder Stan Sacrison en is tot nu toe het tweede meest complete tyrannosaurusskelet dat werd gevonden. Het originele skelet is voor 31,8 miljoen dollar aan de Arabische Emiraten verkocht, maar afgietsels van dit beroemde skelet vind je in vele andere musea, waaronder dus in Manchester waar het één van de belangrijkste publiektrekkers voor het museum is geworden. Het complete skelet van Stan is momenteel al 35 keer afgegoten, in Europa vind je ze in Oslo, Parijs, Oxford en Brussel. In minder rijke musea kun je regelmatig ook afgietsels van alleen de schedel vinden.

 

manchester museum 9-2023 8912manchester museum 9-2023 8826manchester museum 9-2023 8909manchester museum 9-2023 8762Ik ben enigszins dubbel over dit museum, aan de ene kant vind ik het prachtig, aan de andere kant toch ook een beetje saai en schools. Het gebouw zelf is fraai, de zalen zijn sfeervol en de tentoongestelde objecten zijn interessant. De grote zaal van de Living Worlds tentoonstelling met zijn twee verdiepingen is ronduit prachtig en doet sterk denken aan de opstelling in Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée in Parijs. Het is ontworpen om zowel het skelet van een walvis als een giraf te kunnen huisvesten en heeft een mooie open indeling met veel verschillende opstellingen. Elke grote vitrine is er ingericht naar een eigen thema’s, zoals: symbols, resources, variety of life, humans, domination en connect. In het geheel levert dat een behapbare en overzichtelijke tentoonstelling op, maar als je wat beter kijkt, blijken die opstellingen toch wel erg beperkt om zulke ambitieuze onderwerpen goed te kunnen belichten en als je dan toch ergens de diepgang zoekt, is er helaas weinig achtergrondinformatie te vinden. Er is in het museum meer dan genoeg te zien, maar de echt geïnteresseerde bezoeker loopt er al snel verloren.

 

manchester museum 9-2023 8887manchester museum 9-2023 8898Het museum kent dan misschien wat beperkingen, toch heeft het iets in overdaad dat veel andere missen, namelijk een duidelijke identiteit. Vanaf het moment dat je binnenstapt voel je dat er veel aandacht aan de collecties en tentoonstellingen wordt gegeven en dat het museum zichzelf en zijn maatschappelijke functie heel serieus neemt. Ik heb er een heerlijke middag doorgebracht en zal er zeker nog een keer naar teruggaan.

 

Klik hier voor meer foto’s van de natuurhistorische afdelingen van het Manchester Museum en hier voor meer foto’s van natuurhistorische musea in Europa.

 

Lees ook: Trix en selfies, Stan de Tyrannosaurus en Het museum voor Natuurwetenschappen in Brussel.

Prirodoslovni Muzej Ljubljana

vrijdag, 25 augustus 2023

prirodoslovni muzej ljubljana 7-2023 9149Slovenië is ongeveer half zo groot als Nederland en de hoofdstad Ljubljana is qua inwonersaantal vergelijkbaar met Breda. Het mag dus geen verrassing zijn dat het natuurhistorische museum, het Prirodoslovni Muzej, in Ljubljana, niet de allergrootste collectie of meest unieke stukken bezit. Het natuurhistorische museum zit samen met het nationale museum in één fraai gebouw dat uit 1885 stamt. Het museum en haar collectie ontstond al in 1821 en is, samen met de roerige geschiedenis van het land, meerdere malen van naam veranderd.

 

prirodoslovni muzej ljubljana 7-2023 9118prirodoslovni muzej ljubljana 7-2023 9121prirodoslovni muzej ljubljana 7-2023 9127prirodoslovni muzej ljubljana 7-2023 9113De twee belangrijkste museumstukken zijn feitelijk heel bescheiden. Het betreft het bijna complete skelet van een wolharige mammoet en het skelet van een kleine walvis. Het incomplete mammoetskelet is echter wel in Slovenië zelf gevonden en één van de best bewaarde van Europa, terwijl het 13,2 meter lange walvisskelet, in tegenstelling tot dat in veel andere musea, in 2003 ook bij Slovenië zelf aan de kust is aangespoeld. Dit museum pretendeert niet het grootse of modernste te zijn, maar focust zich vrijwel volledig op de lokale natuurhistorie.

 

prirodoslovni muzej ljubljana 7-2023 9151prirodoslovni muzej ljubljana 7-2023 9124De collectie beslaat slechts een paar kleine zalen op de eerste verdieping, het geheel voelt misschien enigszins ongeordend en amateuristisch aan, maar is wel met zorg samengesteld en gepresenteerd. De collectie bestond uit wat skeletten en opgezette vissen in vitrines, enkele dieren in diorama’s, het skelet van de walvis hangend van het plafond en het skelet van de mammoet als blikvanger bij de ingang van de tentoonstelling. De zaaltjes voelden aan als leslokalen, hier en daar stonden tafeltjes en stoelen tegen de muur en je kon je goed voorstellen hoe een bezoekje aan dit museum een jaarlijkse verplichting voor de scholen uit de omgeving was. Veel bezoekers zullen ze niet trekken, toen wij kwamen, waren wij letterlijk de enige bezoekers in het gehele gebouw, toch kan ik dit soort musea wel waarderen. Een opgezette vis uit de lokale rivier, een opgezette arend op de kast en een opgegraven fossiel uit eigen grond zijn niet minderwaardig, integendeel ze zijn een onderdeel van de lokale geschiedenis en identiteit en ze verdienen het net zo goed als andere uiterst zeldzame of kostbare stukken om te worden getoond.

 

Klik hier voor meer foto’s van de natuurhistorische collectie van het Prirodoslovni Muzej in Ljubljana en hier voor meer foto’s van andere natuurhistorische musea uit Europa.

The Thinking Man Chronicles (heroic nudity is here to stay)

zondag, 20 augustus 2023

the thinking man casts his shadow 4-2023 7132Een poos geleden heb ik samen met Peet Gelderblom, één van mijn oudste én nieuwste vrienden, gewandeld en gefotografeerd in het Speulderbos. Hij had een kleine action-figure  van Rodins denker bij zich, waarvan hij met een groothoeklens van dichtbij foto’s nam. Wat me raakte was met hoeveel gemak en speelsheid hij hier fotografisch mee omging. Zijn foto’s plaatsten de denker in allerlei denkbeeldige scenario’s en Peet nam zichzelf hierbij nergens te serieus, het ging hem om het spel en het plezier en zijn foto’s stralen dat uit.

 

Terwijl Peet plat op zijn buik lag, met zijn camera op slechts enkele centimeters afstand van zijn onderwerp, kon ik het niet laten om snel ook een foto van zijn personage te maken. Zoals zo vaak trekt de blik van een ander aan die van jezelf, en binnen de kortste keren hadden Peet zijn enthousiasme en speelsheid mij aangestoken.

 

De hierboven afgebeelde foto is van mij, maar als je wilt weten wat Peet op dat moment zag en wat hij fotografeerde, moet je even op Instagram kijken. Daar verzamelt hij zijn prachtige foto’s van deze fascinerende reis onder de naam van The thinking Man Chronicles.

Dood en de bonte kraai (Corvus cornix)

zondag, 20 augustus 2023

bonte kraai (corvus cornix) 7-2023 120916Al vaker heeft de dood van een dier, waar ik geen persoonlijke band mee had, me diep geraakt. Onlangs overkwam me dat in Boedapest, daar lag naast de weg midden op de stoep een bonte kraai. Zijn lichaam lag volledig slap, maar zijn kop hield hij opgeheven. Hij bewoog niet, maar volgde wel alles met zijn ogen. Hij leek niet versuft of verdoofd, maar lag toch stil en kwetsbaar, zonder enig teken van verwonding, midden op een druk voetpad, bewust en berustend.

 

Vogelbescherming adviseert in dat soort zaken om de vogel niet op te pakken, ze zouden vogelgriep kunnen hebben en in een zeldzaam geval daarmee ook een mens kunnen besmetten. In Nederland zou ik de dierenambulance bellen, maar ik had geen idee of zoiets in Hongarije ook bestond en hoe ik daarmee in contact kon komen. Na voorzichtig te hebben gekeken of ik misschien iets kon doen, heb ik hem na het maken van een foto toch laten liggen. Het was duidelijk dat hij het niet zou halen, maar ik kon het toch niet over mijn hart verkrijgen om hem ter plekke met een harde trap uit zijn lijden te verlossen en hem van zijn dood te beroven. Wat we in zo’n situatie dan meestal zeggen is dat we de natuur zijn beloop laten, een geruststellend eufemisme voor een gebrek aan empathie en daadkracht.

 

In Midden-, Zuid- en Oost-Europa komen bonte kraaien voor waar ze net zo gewoon zijn als de zwarte kraaien hier. Af en toe overwinteren er een aantal in Nederland, maar de kans dat je ze hier ziet is klein. Bonte kraaien hebben een lichtgrijze rug, mantel en buik wat ze een gedistingeerd uiterlijk geeft, het is bijna alsof ze een grijs jacketje aan hebben. Kraaien zijn enkele van de slimste dieren op Aarde, er wordt wel gezegd dat ze naar menselijke maatstaven de intelligentie hebben van een vijfjarig kind, maar waarschijnlijk is dat een onderschatting. Ze kunnen 20 jaar oud worden, gebruiken gereedschappen, zijn in staat om complexe problemen op te lossen en hebben een buitengewoon goed geheugen.

 

Mensen die in kraaiachtigen zijn geïnteresseerd zou ik graag het boekje Gifts of the Crow, van Marzluff en Angell willen aanbevelen.

 

Lees ook: Dood en de bergeend, Dood en de afwas, Roek (Corvus frugilegus), Zwarte kraaien aan de pier (Corvus corone), De ogen van een kauw (Corvus monedula), Dood konijn en IQ.

De natuurhistorische afdeling van het Narodni Muzeum in Praag

zondag, 13 augustus 2023

narodni muzeum praag 7-2023 9062De locatie van het natuurhistorische museum in Praag is uniek. Het is gevestigd in het prestigieuze Nationale Museum (Narodni Muzeum), verreweg het belangrijkste museum van Tsjechië. Oorspronkelijk werd dit museum al in 1818 opgericht. Zijn collectie verhuisde regelmatig van paleis naar paleis tot het zich in 1891 huisvestte aan het Wenceslausplein in het centrum van Praag. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het echter in een bombardement vernietigd. Men herbouwde het complex en in 1947 openden het huidige museum haar deuren voor het publiek. Het museum heeft een hoogstaande collectie van 15 miljoen objecten, die is verdeeld over tientallen verschillende gebouwen. Het natuurhistorische gedeelte bevindt zich in het imposante hoofdgebouw aan de kop van het Wenceslausplein.

 

narodni muzeum praag 7-2023 8975narodni muzeum praag 7-2023 8976narodni muzeum praag 7-2023 8962narodni muzeum praag 7-2023 9074Het gebouw oogt als een paleis en is op zich alleen al een bezoek waard. Bij binnenkomst kom je na de ontvangsthal uit bij een prachtig trappenhal waarlangs je omhoog kunt naar de vele zalen met de natuurhistorische collectie. Wij waren er op een doordeweekse middag in juli, de meeste natuurhistorische musea, zelfs enkele hele grote, zijn normaal gesproken relatief rustig, maar hier was de drukte ongekend. Drommen mensen schuifelden langs de exposities,  al het educatieve materiaal werd gebruikt en de meeste bezoekers gedroegen zich alsof ze het enorm naar hun zin handen.

 

Net als bij elk zichzelf serieus nemend natuurhistorisch museum hebben ze een skelet van een mammoet en van een walvis. Op dit specifieke walvisskelet is men zelfs erg trots, het 22,5 meter lange skelet van een Balaenoptera physalus stamt uit 1885. Het was oorspronkelijk op een Noorse kust aangespoeld en werd voor de destijds hoge prijs van 2.500 guldens door het museum aangeschaft. Nu hangt het in de zoogdieren-zaal boven het hoofd van de bezoekers aan het rijk versierde plafond.

 

narodni muzeum praag 7-2023 9077narodni muzeum praag 7-2023 9004narodni muzeum praag 7-2023 9005narodni muzeum praag 7-2023 9059Zelf vindt het museum zijn tentoonstelling “de wonderen van de evolutie” één van de aller modernste ter wereld. Over een zaaloppervlak van 2.000 m2 presenteert het de dieren naar eigen zeggen niet zoals dat in andere musea gebeurt, in een statische houding op planken en rekken, maar in een veel natuurlijkere omgeving en houding. Hoewel er natuurlijk meer musea zijn die dit pretenderen en doen, hebben ze er hier wel een herkenbaar thema van gemaakt. Ook hebben ze enkele unieke en zeldzame modellen zoals die van een grote witte haai en een 17 meter lange inktvis. Verder zijn ze erg trots op het gebruik van diverse multimedia technieken, zoals video-mapping en diverse licht- en geluidseffecten. Ook dit is natuurlijk niet uniek, alhoewel ik zelden zag dat deze middelen ook zo uitvoerig door de bezoekers werden benut.

 

narodni muzeum praag 7-2023 8968narodni muzeum praag 7-2023 9003Ook bij de “raam op de prehistorie” tentoonstelling maken ze gebruik van enkele levensechte life-size modellen om de impact zo groot mogelijk te maken, zo hebben ze o.a. modellen van een Burianosaura augustai, de enige Tsjechische dinosaurus, die wordt opgegeten door haaien, een wolharige mammoet en een sabeltandtijger die eruit ziet alsof hij aanvalt.

 

Het museum telt nog vele andere zalen, gewijd aan diverse disciplines en ontdekkingen, zo zijn er o.a. ook nog fluorescente stenen, meteorieten en insecten te bewonderen. Ik weet niet of er een speciale reden was dat het op die specifieke woensdagmiddag zo druk was of dat dit normaal is voor dit museum, maar aangezien ik slecht tegen grote mensenmassa’s kan, ben ik niet zo lang gebleven als ik eigenlijk had gewild. Toch heb ik van het bezoek genoten, het museum heeft een onmiskenbare eigen identiteit en enkele fascinerende modellen en displays, samen met de prachtige locatie maakten die het bezoek een unieke ervaring.

 

Klik hier voor meer foto’s van de natuurhistorische afdelingen van het Nationale Museum in Praag en hier voor meer foto’s van andere natuurhistorische musea in Europa.

Radio Kootwijk

zondag, 13 augustus 2023

radio kootwijk 7-2023 8665-Toen dit gebouw nog leefde, zond het signalen uit die tot in Nederlands-Indië waren te horen. Maar nu is het gebouw gestript en dood, alles wat het nut gaf is eruit verdwenen. Wat overblijft is een gebouw dat net zo levenloos als leeg is. Tijdens zijn hoogtijdagen liepen er van overal uit het gebouw dikke draden die als de electroden van een gigantische elektro-encefalogram bij elkaar kwamen en in een enorme antenne uitmondde. Via die antenne werden berichten met ontzaglijk veel energie de ether in geslingerd en communiceerde men met haar zustergebouw in Bandoeng.

 

radio kootwijk 7-2023 8487radio kootwijk 7-2023 8539radio kootwijk 7-2023 8619radio kootwijk 7-2023 8667Het iconische gebouw en haar infrastructuur zijn tussen 1918 en 1965 aangelegd. Het complex kon niet van hout en ijzer worden gemaakt, omdat de enorme hoeveelheden energie die er in het gebouw werden opgewekt, ervoor konden zorgen dat ijzeren nagels zo heet zouden worden dat ze een houten constructie in brand konden steken. De grote hal met de enorme dynamo werd in 1920 door Julius Luthmann ontworpen, het hele gebouw werd uit beton opgetrokken en geld speelde geen rol. In 1923 werd het hoofdgebouw als lange-golfzender in dienst genomen en op 7 januari 1929 legde koningin Emma met de beroemde woorden: “Hallo Bandoeng hoort u mij?”, voor het eerst radiotelefonisch verbinding met Nederlands-Indië. Later kon men ook met Suriname, Curaçao, Noord- en Zuid Amerika, Japan en de meeste andere Europese landen communiceren. Tijdens de oorlog werd het zendstation door de Duitse bezetters gebruikt voor spionage en communicatie met hun onderzeeërs. Na de oorlog heeft het nog een tijdje een rol gespeeld in de communicatie met onze scheepvaart, maar door de opkomst van betere technologieën verloor het al snel zijn nut en besloot men het uiteindelijk te ontmantelen. In 1980 werd de laatste mast gesloopt en op 31 december 1998 viel het definitief stil.

 

radio kootwijk 7-2023 8521-Het gebouw is prachtig ontworpen, als je er doorheen loopt, merk je dat alles aandacht heeft gekregen en dat er veel tijd is gestoken in de onderlinge verhoudingen en het architecturale vormen- en lijnenspel. Hoewel ik al aardig wat foto’s van het gebouw had gezien, was ik toch onder de indruk. Afhankelijk van hoe ik er naar keek verschoof het perspectief en bood het nieuwe en verrassende versies van zichzelf die qua sfeer schommelden tussen dystopisch en utopisch. Soms leek het overweldigend groot en soms claustrofobisch klein, soms deed het me aan een oude Maja-tempel denken, soms aan een lege machinefabriek. Ik heb er heerlijk kunnen fotograferen en werd regelmatig verrast door het complexe vlakken- en lijnenspel, dat schijnbaar onbedoeld, toch steeds in balans bleef.

 

radio kootwijk 7-2023 8551radio kootwijk 7-2023 8601-Momenteel staat het gebouw als een betonnen puist midden in een lege, met bossen omzoomde, cirkelvormige vlakte. Hoewel deze vlakte ooit met veel mankracht en moeite is leeggehaald om ervoor te zorgen dat niets de signalen kon verstoren, voelt het nu alsof het gebouw nog steeds verantwoordelijk is voor het in stand houden van de leegte die er als een explosiezone omheen ligt.

 

Nu alle bedrading, antennes en machinerie zijn verdwenen blijft er een imposant maar doods gebouw over, leeg en verlaten, dat soms nog wordt gebruikt als filmset, voor een evenement of bijeenkomst en waar bezoekers met een gids een rondleiding kunnen krijgen, maar waarbij elke link met het energieke verleden volledig is verbroken. Het gebouw had, net als het monster van Frankenstein, veel energie nodig om tot leven te komen, maar nu die leven-gevende bliksem is verdwenen, ligt het als een lege schedel in het zand.

 

Klik hier voor meer foto’s van Radio Kootwijk, en klik hier voor meer foto’s van Urbex en locaties.

Zelfgemaakt mes no. 24 (Baleen)

vrijdag, 21 juli 2023

zgm 24 baleen 7-2023 8422Meestal kies ik het materiaal voor een mes naar aanleiding van het ontwerp en het beoogde gebruik, maar af en toe ontwerp ik een mes juist naar het materiaal wat ik ervoor wil gebruiken. Dat was het geval bij zelfgemaakt mes no. 22 (Corax), waar ik de lijnen en kleuren baseerde op het gewei dat ik voor het handvat gebruikte en dat is bij dit mes ook weer het geval. Ik had al jaren een prachtig stuk zeeblauw gestabiliseerd bot, waar ik steeds maar geen toepassing voor vond. Nu heb ik er na lange tijd eindelijk toch een mes bij ontworpen.

 

zgm 24 baleen 7-2023 8748zgm 24 baleen 7-2023 8750zgm 24 baleen 7-2023 8730zgm 24 baleen 7-2023 8733Het azuurblauwe bot heeft een zachte vettige glans met een complexe wit-blauwe tekening die enigszins op gesteentes zoals blauw marmer of sodaliet lijkt. De kleur en rijkdom van de golvende structuur in het bot komen op een foto moeilijk over en variëren, afhankelijk van de invalshoek van het licht, van helder azuur tot diep blauwgrijs. Aan de achterkant van het handvat kun je in de doorsnede nog goed de organische botstructuur zien. Het handvat is nadat het was gevormd, gepolijst en, net als bij mes no. 15, met een dunne laag cyano-acrylaat afgewerkt. Meestal worden luxe, of luxe-ogende materialen, zoals edelsteen, mineraal of ivoor met een luxe ontwerp gecombineerd en zie je ze veel op hoog gepolijste messen met gegraveerde bolsters en complexe lijnen. Ik wilde hier echter een eenvoudig mes ontwerpen, waarvan de schoonheid terloops aanvoelt. Daarom heb ik de lijnen eenvoudig gehouden en de handvatdelen zonder bolsters, spacers of extra kleuraccenten met drie roestvrij stalen pinnen aan het lemmet bevestigd, net zoals je dat bij een bescheiden mes met goedkope houten heftdelen zou doen.

  

Het mes is van “slechts” 4 mm dik D2 staal gemaakt, dat tot een 59 HRC is gehard. Het heeft een slank en eenvoudig maar wel elegant profiel, waarvan de snede precies even lang is als het handvat. Verder heeft het een korte ricasso, een lange smalle valse snede en een dun convex snijvlak. De angel loopt naar achteren taps af tot slechts 2mm dikte en het handvat heeft aan de voorkant bij de ricasso twee schuine platte vlakken die het licht reflecteren. Omdat het lemmet, relatief tot de hoogte van de snede, vrij smal is en in een zeer dunne convexe snede uitloopt, snijdt het heel gemakkelijk, maar is het niet bedoeld voor zware werkzaamheden, zoals wrikken of hakken.

 

zgm 24 baleen 7-2023 8439zgm 24 baleen 7-2023 8449D2 is een taai en betrouwbaar staal met een hoog koolstofgehalte dat veel voor machines en gereedschappen wordt gebruikt. Het is, afhankelijk van de parameters die je gebruikt, net wel of net niet, een roestvrij staal en je zult er dus  wel wat beter voor moeten zorgen om te voorkomen dat het verkleurt of roest. Daarvoor krijg je echter wel een hele taaie staalsoort, dat een scherpe snede buitengewoon lang weet te houden. De onvermijdelijke consequentie van deze lange standtijd is natuurlijk wel dat het staal wat moeilijker is om te bewerken en te slijpen. Juist omdat de snede van dit mes zo dun is, kun je het beter niet met een slijpbandmachine slijpen, het risico bestaat dan dat de snede te warm wordt en daardoor aan hardheid verliest. Het is het veiligst om dit mes op een goede watersteen en met de hand te slijpen.

 

zgm 24 baleen 7-2023 8741Bij het mes hoort een eenvoudige zwarte schede met dunne lengtegroeven die refereren aan de lijnen onder de kin van een baleinwalvis. De schede is van dik tuigleer en loopt vanaf de mond, met een dikte van 6 lagen leer naar de punt met een dikte van drie lagen leer, schuin af.  De naam Baleen verwijst naar de Middel Engelse naam voor walvis. Baleen is afgeleid van het Oud Franse baleine, wat weer is afgeleid van het Latijnse balaena. De naam baleen wordt ook gebruikt voor het filtersysteem in de mond van een baleinwalvis en voor het balein zelf, de van keratine gemaakte zeefbladen uit de baard van een baleinwalvis.

 

zgm 24 baleen 7-2023 8744zgm 24 baleen 7-2023 8745Het hele mes is 24,5 cm lang, het snijvlak is, net als het handvat, precies 12,5 cm lang. Het staal is 4 mm dik, en 2 mm dik achter aan de angel. Het handvat is 3 cm hoog en 1,5 cm dik en het mes weegt slechts 196 gram.

 

Klik hier voor meer foto’s van mes no. 24 (Baleen) en hier voor meer zelfgemaakte messen.