Vorige week was ik voor een paar dagen in Parijs, het allereerst wat ik bezocht was mijn favoriete museum, Jardin des Plantes en dan specifiek les Galeries d’Anatomie comparée et de Paléontologie. Dit prachtige museum is nog niet verpest door educatieve opstellingen en presentaties, nog niet gerestyled of heropend. Het is een tijdscapsule, als je er binnen komt waan je je in een andere eeuw. Op de eerste verdieping van dit museum op de afdeling Paleontologie staat een kleine vitrine met stof en vuil en vingers op het glas waarin dodo-botjes liggen, echte. Er ligt ook een oud gipsafgietsel van het enige dodo-overblijfsel waar nog weefsel aan zit, die van de beroemde Oxford-dodo. Je kunt de vitrine haast niet zien vanwege het dakraam dat in het glas van de display spiegelt, maar voor mij is het toch één van de interessantere stukken.

In de Grande Gallerie de l’evolution in het Jardin des Plantes staat zelfs een compleet dodoskelet én een mooie namaak opgezette dodo. Er zijn maar een paar musea in de wereld die een volledig dodoskelet bezitten en vele daarvan zijn net zoals deze in Parijs samengesteld uit losse botten. Dit skelet werd in 1866 in Londen aangekocht en is sindsdien in het bezit van Jardin des Plantes. Het staat in een glazen vitrine in een ruimte die speciaal voor de dodo is ingericht. In twee vitrines daarnaast staan nog een gipsen en de namaak dodo. Deze taxidermisch nagemaakte dodo ziet er prachtig uit. Het is een zogenaamde “gezellige” dodo, dik in de veren, laag op zijn poten en met een eigenzinnige houding en blik. Het is een echte dodaars, (dod-aars) zoals ze de vogels vroeger ook wel noemden vanwege het karakteristieke dotje veren op hun kont. Hij is niet echt, je kunt zelfs twijfelen over de natuurgetrouwheid van het beeld maar toch, toch voelt het alsof je heel even oog in oog staat met dit mythische dier, met die vogel waarvan men zei dat hij in stilte tranen huilde als hij werd gevangen. Een kortstondige ontmoeting met de vogel die men vrijwel nooit levend van zijn eiland heeft kunnen halen, die bij bijna elke poging in hongerstaking ging en tijdens de reis stierf .

Er bestond van deze prachtige vogel, die al binnen een eeuw na zijn eerste ontmoeting met de mens was uitgeroeid, ooit één compleet opgezet exemplaar. Dit stond in het Ashmolean Museum in Oxford. De enige complete dode dodo ter wereld. Dit Ashmolean, waar Lewis Carroll en Alice Liddell samen regelmatig kwamen, had de vogel aangekocht van John Tradescant, een vroege verzamelaar die naar verluid de levende vogel zelfs nog in London had tentoongesteld. Maar na verloop van tijd kwam de mot in de opgezette dodo en rook hij niet meer zo fris en op 8 januari 1755 besloten de bestuurders van dit museum dat het samen met veertig andere opgezette dieren, die ook in slechte staat verkeerden, maar moest worden verbrand. Gelukkig wist de toenmalige procustus (hoofdsuppoost) van het museum nog net de kop en een poot van dit exemplaar af te trekken voor het werd vernietigd. Ik heb de naam van deze held niet kunnen achterhalen maar als je bedenkt dat deze verschrompelde kop en poot nu de enige overblijfselen van de dodo zijn waar nog weefsel aan zit en dat deze nu tot een van de meest waardevolle natuurhistorische schatten ter wereld worden gerekend, mogen we hem wel dankbaar zijn.

Of je het nu metro, tube, subway of underground noemt, het klimaat in al deze ondergrondsen is hetzelfde. Onafhankelijk van het weer in de wereld erboven waait het er altijd. Een droge muffe lucht slaat je bij de ingang van de metro in het gezicht, alsof ze je eigenlijk het liefste weer naar buiten zou duwen. Met toegeknepen ogen worstelen mensen zich tegen deze föhn in naar beneden en zoeken hun weg door het labyrinth van gangen en trappen. Terwijl de wind zich in hun longen nestelt, haasten zij zich voort. Oppervlakkig ademend zoeken ze hun perron. Voortbewogen door treinwagons die als zuigers in injectiespuiten zich met grote haast door de smalle tunnels heen persen krijgt de wind een steeds hogere snelheid. Een zuurstofarme lucht vol van betonstof en vuil fluit tussen de tunnels en slaat de passagiers op de perrons in hun gezicht. Als ze aan het einde van hun reis via een smalle trap eindelijk weer naar boven kunnen, geeft deze wind ze nog een duwtje mee, alsof ook de wereld onder de stad niet echt gelukkig is met al die bezoekers, met de verstoring van al dat stof en al dat vuil.

Lees ook: Het hoekje om.

Langs de zijkant van de Jardin des Plantes in Parijs loopt de Rue Buffon, vernoemd naar diens voormalige directeur Georges de Buffon (1707-1788). Heel wat eer voor iemand waarvan de wetenschappelijke wereld, waaronder Georges Cuvier, zeer verheugd was toen hij in 1788 stierf.

Nadat Georges de Buffon tot directeur van het voormalige Jardin de Roi werd benoemd wist hij dit uit te bouwen tot Jardin des Plantes, het Franse centrum voor natuurwetenschappelijk onderzoek.  Naast zijn uitgebreide financiële en sociale contacten stortte hij zich op zijn meesterwerk, de Histoire Naturelle, générale et particulière (Natuurlijke Historie, in het algemeen en in het bijzonder). Hoewel hij eigenlijk niet echt was gekwalificeerd voor een dergelijk omvattend wetenschappelijk werk was hij toch van plan om de algehele natuurwetenschappelijke kennis in vijftig losse delen uit te geven.

Het was hierbij zijn bedoeling om de gewoonlijk beschrijvende wetenschappelijke werken te overstijgen door een volledige filosofie van de natuurwetenschap op te stellen. Uiteindelijk zijn er “slechts” vierentwintig delen gepubliceerd, maar deze waren wel een enorm succes. De eerste druk uit 1749 was al binnen zes weken uitverkocht en zijn natuurhistorische filosofie werd het best gelezen werk van de 18e eeuw. Het was geschreven voor de rijke aristocratie met geld en veel vrije tijd. De boeken waren fraai geïllustreerd en bloemrijk beschreven maar lang niet altijd even wetenschappelijk verantwoord. Voor Buffon waren het verhaal en de emotie vaak belangrijker dan de feiten en het boek leest dan ook als een theaterstuk. Alhoewel Buffon wel degelijk enkele vernieuwende ideeën en inzichten had was hij er niet wars van om teksten naar de censuur van de kerk of regering aan te passen. Hij vond het belangrijker om in de gratie te blijven en zijn boeken te kunnen publiceren dan in de voorhoede van de wetenschap te vechten, iets wat hem veel kritiek van jonge wetenschappers opleverde. Mede door dit conservatisme hield hij lange tijd veel nieuwe wetenschappelijke ideeën tegen, zo wees hij Linnaeus classificatiesysteem af en vond hij ontdekkingen die via de microscoop werden  gemaakt niet relevant.

Toch is Georges de Buffon buitengewoon belangrijk voor de ontwikkeling van de natuurhistorische wetenschap geweest. Dankzij hem kwam deze wetenschap bij het grote publiek in de belangstelling. Men begon privéverzamelingen samen te stellen en bediscuteerde zijn boeken en nieuwe ontdekkingen. Hierdoor ontstond er een interesse in, en geld voor, wetenschappelijk onderzoek. Georges de Buffon heeft de natuurhistorie populair gemaakt en alleen al daarom verdient hij het dat de straat waaraan Jardin des Plantes ligt, het centrum dat hij groot heeft gemaakt, naar hem werd vernoemd.

Lees ook: Frémiet: Orang-oetan wurgt en wilde uit Borneo.

Hoewel ik er niet al te veel van verwachtte vond ik dit best een leuke film, ik ga hem ook zeker nog een keer kijken. Het enige minpunt in de film is Tom Cruise, hij is als acteur te beperkt en het lukt hem niet de film te dragen. Tijdens de actiescènes valt dat niet zo op maar juist op de vele mooie rustige momenten in de film laat hij het afweten. Toch wil ik niet te negatief over deze film zijn, de ruime en desolate setting en de minimalistische vormgeving  zorgen toch voor een geheel eigen sfeer. Dit is een echte popcornfilm en zo moet je hem ook gaan zien, verwacht geen emotionele diepgang of een hoogstaand script, de film is puur als vermaak bedoeld.

In de ontvangsthal van het Parijse Musée d’Histoire Naturelle staat een imposant beeld van Emmanuel Frémiet (1824-1910). Deze in Nederland minder bekende Franse beeldhouwer stond bekend om zijn dierenbeelden en in Parijs vind je zijn werk van Place des Pyramides tot in Musee d’Orsay. Dit beeld van een Orang-oetan die een wilde uit Borneo wurgt werd in 1895 speciaal voor het Parijse Natuur Historische Museum  gemaakt. Het is een groot en verontrustend beeld. Op de grond ligt een man die zijn laatste adem uitblaast. Boven hem torent een grote Orang-oetan die zijn keel dicht knijpt.  Links naast de man ligt nog het mes waarmee hij de grote mensaap in zijn zij had gestoken en rechts van de aap zit een jonge Orang-oetan. Het tafereel speelt zich af op een verhoogt stuk grond en de stervende man ligt met zijn hoofd en armen naar beneden. De enorme armen van de aap worden gespiegeld in de slappe, krachteloze armen van de man. Het beeld toont de brute kracht van de mensaap en zijn overwinning op de mens. De grote Orang-oetan perst met een bijna menselijk en sadistische genoegen het laatste leven uit zijn evolutionaire broeder en wordt daarbij aangemoedigd door zijn jong.

Dit beeld van Frémiet is bijna on-Europees in zijn bezieling. De meeste westerse dierenbeelden zijn leeg en koud, op een kil antropomorfisme na zijn het vaak hobbelpaarden en teddyberen, voorzien van spieren en huid maar meestal zonder ziel of bewustzijn.  Het christelijke idee dat alleen de mens een bewustzijn heeft resulteerde in het onteigenen van al het andere leven. De natuur werd ondergeschikt aan de mens en verloor daarmee zijn angel. Bij Frémiet is de bezieling van zijn Orang-oetan bijna heidens. De intensiteit en emotie die er uit de mensaap spreekt, maakt het beeld verontrustend maar verheft het ook boven vele andere dierenbeelden.