Weblog

Boomkikkers

Tuesday, 28 September 2010

boomkikker+(hyla+arborea)+39-5Van deze uitzonderlijk soortenrijke familie komt in Nederland slechts één soort voor. Deze boomkikker (hyla arborea) staat op de Rode Lijst en wordt beschermd door de Flora en Faunawet. In heel Europa is het boomkikker bestand sterk teruggelopen. Omdat de boomkikkers net als alle amfibieën ook door hun huid ademhalen zijn ze extra kwetsbaar voor watervervuiling. Om deze reden wordt de aanwezigheid van amfibieën in een biotoop als graadmeter voor de gezondheid van een milieu gebruikt. De enorme terugloop van de boomkikker populatie wordt echter niet alleen door milieuvervuiling maar vooral ook door biotoopverlies veroorzaakt.

 

juveniele+boomkikker+(hyla+arborea)+09-2010+9633Deze 3 tot 4 cm kleine kikkers zijn de enige Nederlandse kikkers met hechtschijfjes aan de vinger- en teentoppen. Samen met hun ‘kleverige’ buikhuid zijn ze in staat om vertikaal tegen een glasplaat op te klimmen. Ze hebben een duidelijke donkere streep vanaf het neusgat tot aan de liezen en zijn overwegend egaal groen. Er kunnen echter ook donkerbruine, grijze of gele exemplaren voorkomen.

 

volwassen+boomkikker+(hyla+arborea)+09-2010+9637De paarroep van deze kikkers is buitengewoon luid. Een roepend mannetje kan op een afstand van 50 meter nog 87 decibel halen, bijna het geluidsniveau van een pneumatische hamer. Het strottenhoofd van zo’n mannetje komt dan ook overeen met één vijfde van zijn totale lichaamslengte. Een roepend mannetje verliest per seizoen bijna 15% van zijn lichaamsgewicht. Soms komen er ook ‘satellietmannetjes’ voor. Deze kleine ’seksparasieten’ verdoen hun tijd niet met roepen maar gebruiken hun extra energie om te paren met de vrouwtjes die door de roepende mannetjes zijn gelokt. Na paring kan een vrouwtje tussen de 200 en 1400 eieren voortbrengen. De meeste daarvan vallen ten prooi aan grote insectenlarven, vissen en andere kikkers. De volwassen kikkers worden vooral belaagd door vogels, zoals reigers en uilen. In Nederland komt de boomkikker oa. nog voor in het natuurgebied De Brand. Hier vind je ze soms verstopt tussen de bramenbladeren. Ze zijn totaal niet schuw en vertrouwen volledig op hun schutkleuren.

 

Het blijven vooral bemesting, pesticiden en het verdwijnen van kleine poelen, houtwallen en verwilderde bosranden die de grootste bedreiging voor deze mooie kikkersoort vormen.

Nudibranchia

Monday, 27 September 2010

Al sinds mensenheugenis denken we ons bepaalde krachten te kunnen verwerven door ze te consumeren. We aten stierenballen om onze potentie te verhogen of een gedode beer om ons zijn kracht eigen te maken. Vooral in de primitieve geloven draait het nog veel om dit mystieke vermogen. Zo geloofde men dat elk wezen een eigen levenskracht en macht heeft, door dit dier te eten zou je die eigenschappen kunnen verwerven. Dood de leeuw, eet hem, kleed je in zijn vel en klauwen en je zult zijn moed en kracht verkrijgen. Er bestaat hiervoor echter geen enkele wetenschappelijke basis en we moeten het dan ook afdoen als een vorm van bijgeloof.

 

Glaucus+atlanticusHet lijkt ongelooflijk maar er is wel een diersoort dat zich de vermogens van zijn prooi eigen kan maken door het te eten. De Nudibranchia oftewel ‘naaktkiewen’ zijn een zee-naaktslakachtige soort. Ze zijn in staat de verdedigingsmechanismen van hun prooi voor zichzelf te gebruiken. Deze zee-naaktslakken behoren tot de meest gevarieerde en gekleurde dieren op aarde. Een goed voorbeeld hiervan is Glaucus atlanticus. Dit fraaie 5 tot 8 cm grote beestje voedt zich voornamelijk met het giftige Portugese oorlogsschip (physalia physalis). Deze kwal kan met de netelcellen op zijn lange tentakels een voor mensen dodelijke steek geven. De resistente Glaucus atlanticus voedt zich echter ongehinderd aan deze tentakels. Het is in staat om de meest giftige netelcellen via zijn maag naar zijn huid te verplaatsen. Hier komen ze terecht in kleine zakjes aan de uiteinden van zijn uitsteeksels en gebruikt hij ze voor zijn eigen verdediging. Glaucus atlanticus kan daardoor een nog dodelijker steek dan het Portugese oorlogsschip uitdelen. Vrijwel alle Nudibranchi hebben dit vermogen, ze gebruiken het gif van de kwallen en anemonen die ze eten voor hun eigen verdediging.

 

Pseudoceros-SpSommige platwormen gaan echter nog een stapje verder. Deze bladvormige platwormen zijn zeer eenvoudig gebouwd. Ze bezitten slechts een heel eenvoudig netwerk van zenuwbanen. Sommige hebben een paar kleine verdikkingen maar je kunt nauwelijks van een complexe structuur als hersenen spreken. Toch bezitten ze een verbazingwekkend vermogen. Platwormen kunnen leren. Sommige individuen hebben geleerd hun weg door een eenvoudig doolhof te vinden. Door ze kleine schokjes te geven bij donker geverfde doorgangen hebben ze geleerd alleen de lichte doorgangen te kiezen. Maar veel verbazingwekkender is nog dat dit geheugen is opgeslagen in een stof. Als een platworm die het doolhof heeft geleerd aan een andere platworm wordt gevoerd kan deze nieuwe platworm direct en zonder enige training het doolhof doorlopen. Platwormen hebben zo het vermogen ontwikkeld om aangeleerde eigenschappen via hun voeding tot zich te nemen.

Albino

Monday, 27 September 2010

snowflake+albino-gorillaAlbinisme is het aangeboren ontbreken van het pigment melamine in huid of haar. Dit resulteert in een gedeeltelijk of geheel witte huid en rode ogen. Sommige dieren zijn tijdens hun evolutie alle kleur verloren omdat ze dat in hun leefomgeving niet dodig hadden. Dit is dan geen afwijking en dus ook geen albinisme. Albino’s komen bij de meeste diersoorten voor, zo heb je albino gorilla’s, krokodillen, pinguïns, schildpadden en eekhoorns.

 

 

 

albino+kinderenOok bij alle mensenrassen komt albinisme voor. Helaas wordt daar niet altijd even goed op gereageerd. Veel Afrikaanse toverdokters schrijven bijzondere krachten toe aan het gebruik van medicijnen die gemaakt zijn van de lichaamsdelen van menselijke albino’s. In Afrikaanse gebieden als Burundi en Tanzania worden albino’s nog steeds vermoord en verhandeld. Hun lichaamsdelen worden gebruikt in toverdranken en bij magie. In Tanzania werden in 2007 meer dan 40 albino’s ritueel geslacht en verhandeld. Hun lichaamsdelen en genitaliën vonden hun weg naar de toverdokters en werden daar voor vele duizenden dollars verhandeld. Op een bevolking van zo’n 40 miljoen bevinden zich naar verluid zo’n 200.000 albino’s in Tanzania. Het geloof in de magie en toverdokters en niet te vergeten het geld wat ermee verdiend wordt is blijkbaar sterk genoeg om deze gruwelijke handel door te laten gaan. Ondanks dat de regering van Tanzania zegt er alles aan te doen, verdwijnen er ook nu nog albino’s.

Knuffel

Monday, 27 September 2010

Iedereen heeft ooit een knuffel gehad. Mijn zoontje heeft er meerdere maar hij heeft duidelijke favorieten. Twee stuks, zonder deze twee kunnen we niet op vakantie of uit logeren. Hij is er heel erg aan gehecht en het is heerlijk om te zien hoe hij ermee slaapt. Soms leggen we ’s nachts de knuffels wat bij hem vandaan zodat hij het niet te warm krijgt. Bijna meteen graaien zijn handen, in zijn slaap, naar boven en trekt hij de knuffels terug. Hij heeft deze knuffels al jaren en ze zijn al meerdere malen gerepareerd. Ik weet zeker dat hij ze altijd zal bewaren.

 

harlowWe vergeten het soms wel eens maar liefde en lichamelijk contact is een eerste levensbehoefte, je moet het belang van een goede knuffel dus nooit onderschatten. Jonge resusaapjes die de keuze krijgen tussen een koude stalen namaakmoeder met melk en een warme zachte namaakmoeder zonder melk zullen zichzelf verhongeren terwijl ze zich vastgrijpen aan de zachte vacht van de namaakmoeder. Dit kille experiment van Harry Harlow uit 1959 is een klassiek voorbeeld binnen de psychologie geworden. Warmte en geborgenheid zijn belangrijker voor het creëren van een emotionele band dan voedsel. Als we onze kinderen regelmatig knuffelen is dat niet alleen goed voor hun emotionele en intellectuele ontwikkeling, het versterkt ook de liefde en het begrip tussen ouders en kinderen.

 

matchbox+daimler+bus+no.74+7626Zelf heb ik vroeger ook knuffels gehad. Ik herinner me nog een grote opblaasbare olifant, alleen herinner ik me die niet echt maar meer van mijn kinderfoto’s. Maar ik weet dat ik die gehad heb. Alleen was die natuurlijk niet zo knuffelig. Toch heb ook ik iets gehad waar ik mee sliep: een rood dubbeldekker busje, dat eigenlijk groen was, alhoewel je dat niet goed meer kunt zien. De meeste verf heb ik er afgeknuffeld. In mijn herinnering was het toch echt rood. Ik heb het nog steeds, een Daimler busje van Matchbox.

40 days dans le desert B

Saturday, 25 September 2010

40+days+dans+le+desert+B+26Jean Henri Gaston Giraud is één van de bekendste en meest gewaardeerde striptekenaars uit Frankrijk. Bekend onder zijn eigen naam als tekenaar van oa. Blueberry is hij beroemder als Moebius. Hieronder heeft hij psychedelische, science fiction, en maatschappij kritische strips als De Incal, Arzach en de Hermetische Garage uitgebracht. Zijn stijl varieert van een extreem realisme tot een dromerig absurdisme. De lijst met uitgegeven strips, illustraties en prijzen is ellenlang en hij heeft veel andere tekenaars en designers weten te inspireren. Geroemd vanwege zijn uitzinnige decors en vormgeving wordt hij vaak gevraagd als art-director en vormgever voor films. Zo werkte hij oa. mee aan Alien, Tron, Willow en The Fifth Element. Hij is tevens goed met Hayao Miyazaki (de beroemde Japanse animator) bevriend, ze hebben samen een dubbeltentoonstelling in Parijs gehad. Giraud heeft zijn dochter Nausicaä zelfs naar de gelijknamige film van Miyazaki vernoemd.

 

40+days+dans+le+desert+B+15Het wat minder bekende ‘40 days dans le desert B’ is misschien wel zijn mooiste werk. Dit kleine oblong boekje uit 1999 is door Stardom uitgegeven op hetzelfde formaat als het oorspronkelijke schetsboekje. Het bevat 70 (en dus niet 40) zwart wit illustraties en geen tekst. Deze illustratie zijn in één keer in inkt getekend, uit de vrije hand en zonder potlood ondertekening. Moebius zijn tekeningen zijn niet alleen origineel maar ook buitengewoon mooi. Hij is een meester in het gebruik van vorm en compositie en al zijn tekeningen zijn vol ruimte en beweging. Zijn lijngebruik is helder en vrij. Op meesterlijke wijze wisselt hij tussen een transparante open tekenstijl, waarmee hij in slechts enkele lijnen een realistische ruimte neerzet, en een welhaast maniakale detaillering waarbij alles elkaar lijkt te verdringen.

 

40+days+dans+le+desert+B+20Het boekje is meer een verzameling tekeningen dan een conventionele strip. Hoewel er een duidelijke lijn in lijkt te zitten wordt toch niet duidelijk waar het over gaat. De pagina’s wisselen tussen nachtmerrieachtige en poëtische scènes vol met thema’s als hergeboorte en transformatie. Ik hoef niet te weten waar het allemaal over gaat, het is voldoende om me te laten verrassen door de rijke landschappen en vreemde gebeurtenissen. Bij elke pagina die je omslaat, stop je, je vraagt je af waar je naar kijkt. Alles is verstild, het is alsof je kijkt naar een frame uit een film.

Attack of the killer tomatoes

Friday, 24 September 2010

7586-2Ik heb al zeker duizenden films gezien. Goede en slechte. Aan de slechte beleef ik vaak meer plezier dan aan de goede. En soms blijven ze je ook beter bij. Zoals “Attack of the Killer Tomatoes”. De scene waarin een vrouw in een parkeergarage wordt achtervolgt door een enorme tomaat (op wieltjes) zal ik nooit vergeten. Soms is er maar weinig voor nodig om aan zo’n film terug te denken.

We hebben een tomatenplantje thuis, het groeit niet echt snel maar er is wel iets raars mee. Of ze gemuteerd is weet ik niet, maar ik heb het ongemakkelijke gevoel dat ze me in de gaten houdt. Ik heb het zekere voor het onzekere genomen en de tomaatjes geplukt voor ze groter werden.

Dan maar geen verse tomaten.

Wilmarsdonk Antwerpen

Thursday, 23 September 2010

wilmarsdonkHet Belgische dorpje Doel is niet het enige dorpje dat moet verdwijnen voor de uitbreiding van de Antwerpse haven. Lillo en Wilmarsdonk zijn ze voorgegaan. In 1964 werd Wilmarsdonk platgewalst en de grond opgespoten. Het enige dat van dit dorp is overgebleven is de toren van de Sint Laurentius kerk. Deze 15e eeuwse gotische toren steekt nu boven het opgespoten havengebied uit. Ze staat midden tussen de containers en de havenbedrijven en is het enige dat nog herinnert aan het verdwenen polderdorpje.

 

churchilldok+09-2010+9326Tijdens een fotodag bij het Churchilldok zagen we het al van verre boven de gebouwen en containers uitsteken. In 2009 heeft Proximus er een hoge zendmast naast gebouwd. Het is vreemd dat daar nog zoveel protest over is geweest. Het torentje ligt zo verstopt dat de meesten niet eens weten dat het bestaat. Volgens enkele havenwerkers die we spraken wilde de gemeente dit kleine stukje van Wilmarsdonk niet vernietigen omdat het om gewijde grond zou gaan. Het oude koorgedeelte van de Sint Laurentius kerk bevindt zich nu in Ekeren, in de Sint Lambertus kerk.

Zien, de kunst van het kijken

Wednesday, 22 September 2010

haven-antwerpen-280310-057Ik ga graag met Jack fotograferen. Als ik alleen ga zie ik veel minder. Vaak eindigen we naast elkaar bij hetzelfde onderwerp. Eén van ons ziet iets dat de ander nog niet zag en we zetten het samen op de foto. Dat waarneming selectief is zal iedereen wel weten. In het bos ziet de ornitholoog vogels, de entomoloog insecten en de geoloog stenen. Je kunt alleen iets echt nieuws leren zien (of horen, ruiken, proeven of voelen) als iemand anders je er op wijst.

samga+antwerpen+1376Goethe schreef dat de waarnemer waarneemt wat hij weet. De waarneming is selectief en intentioneel. Als je iets niet kent zul je het niet zien. Althans niet snel en vaak niet zonder dat een ander je het leert. Fotografie is uitermate geschikt om mee te leren kijken. Jack kijkt anders, is anders, dan ik. Zijn foto’s tonen mij wat ik heb gemist. Zelfs als we naast elkaar een bijna identieke foto maken weten we jaren later nog precies welke van wie was. Alsof we in de korte tijd dat de sluiter open gaat niet alleen de foto maar ook onze werkelijkheid belichten.

 

Vincent+van+Gogh+-+ZonnebloemenIn het begin van de vorige eeuw schreef Oscar Wilde aan André Gide; “heb je al gezien hoe het Franse landschap is gaan lijken op de schilderijen van Cézanne?”. Veel schilderijen hebben onze waarneming, onze werkelijkheid aangepast. Zouden we zonder Van Gogh nu op dezelfde manier naar een zonnebloem kunnen kijken? Een kunstenaar (en naar ik geloof ook een goede wetenschapper) ziet niet alleen scherper dan de rest van ons, hij ziet ook verder vooruit. Hij ziet als het ware de werkelijkheid die anderen nog niet hebben gezien. Ik geloof dat alle ontdekkingen, ook de wetenschappelijke hun basis hebben in, ontstaan uit, de waarneming. Darwin zou nooit de werking van de evolutie hebben begrepen als hij die niet eerst in de natuur had gezien. Als hij niet de verschillende vinken op de Galapagos eilanden had gezien had hij ook nooit het pad kunnen zien waaruit ze waren ontstaan. Zo geloof ik ook dat bv. Newton, Freud, en Nash hun theorieën zagen voor zij ze konden verklaren. Alles begint bij waarnemen, bij zien.

 

Met dank aan Prof. Dr. J. H. van den Berg, wiens boekje Zien ik met veel plezier tijdens mijn studie heb gelezen.

Cordyceps

Tuesday, 21 September 2010

zwarte+truffelknotszwam+(cordyceps+ophioglossoides)+09-2010+9529In het Natuurgebied De Brand komt de Zwarte truffelknotszwam (cordyceps ophioglossoides) voor. Deze zwam parasiteert op ondergrondse hertentruffels. Het tongvormige gedeelte dat boven de grond uitsteekt bevat de sporen. Onder de grond groeit het gele wortelachtige mycelium naar en in de truffel. De Cordyceps paddenstoelen bezitten een aantal zeer aparte eigenschappen. Alle zijn endoparasitair en de meeste parasiteren op insecten. Slechts een enkele, zoals de truffelknotszwam, parasiteert op andere paddenstoelen.

 

cordyceps+sinensisBuiten het Oosten waren deze paddenstoelen nagenoeg onbekend. Tot in 1993 drie Chinese atletes op de Nationale Spelen in Beijing vijf wereldrecords verbraken. Ze gebruikten de Cordyceps sinensis, een oud middel dat in China gebruikt wordt om het uithoudingsvermogen te vergroten en herstel na ziekte te bevorderen. Modern onderzoek vindt steeds meer toepassingen voor deze paddenstoelen zoals bij kankerbestrijding, orgaantransplantatie en ingewandenstoornissen.

 

cordyceps+unilateralisSommige Cordyceps soorten zoals de Cordyceps unilateralis zijn in staat om het gedrag van hun gastheer te veranderen. Als een mier wordt geïnfecteerd dringt de paddenstoel het lichaam binnen en voedt zich aan de weke delen, alle vitale organen laat het echter intact. Als de paddenstoel op het punt staat om sporen te ontwikkelen groeit het de hersenen binnen en produceert het chemicaliën die ervoor zorgen dat de mier hoog in een plant klimt en zich daar met zijn kaken vastbijt. Dan pas doodt de paddenstoel de mier en voedt zich ook met zijn hersenen. De Cordyceps is zo verzekerd van een optimale verspreiding van zijn sporen. Het vruchtlichaam barst open en verspreidt capsules die tijdens hun val exploderen en de microscopisch kleine sporen vrijlaten. Deze sporen kunnen dan weer nieuwe gastheren infecteren. Dit vermogen om het gedrag van hun gastheer te beïnvloeden, hebben ze al meer dan 48 miljoen jaar geleden ontwikkeld.