Het Belgische dorpje Doel is niet het enige dorpje dat moet verdwijnen voor de uitbreiding van de Antwerpse haven. Lillo en Wilmarsdonk zijn ze voorgegaan. In 1964 werd Wilmarsdonk platgewalst en de grond opgespoten. Het enige dat van dit dorp is overgebleven is de toren van de Sint Laurentius kerk. Deze 15e eeuwse gotische toren steekt nu boven het opgespoten havengebied uit. Ze staat midden tussen de containers en de havenbedrijven en is het enige dat nog herinnert aan het verdwenen polderdorpje.

Tijdens een fotodag bij het Churchilldok zagen we het al van verre boven de gebouwen en containers uitsteken. In 2009 heeft Proximus er een hoge zendmast naast gebouwd. Het is vreemd dat daar nog zoveel protest over is geweest. Het torentje ligt zo verstopt dat de meesten niet eens weten dat het bestaat. Volgens enkele havenwerkers die we spraken wilde de gemeente dit kleine stukje van Wilmarsdonk niet vernietigen omdat het om gewijde grond zou gaan. Het oude koorgedeelte van de Sint Laurentius kerk bevindt zich nu in Ekeren, in de Sint Lambertus kerk.

Ik ga graag met Jack fotograferen. Als ik alleen ga zie ik veel minder. Vaak eindigen we naast elkaar bij hetzelfde onderwerp. Eén van ons ziet iets dat de ander nog niet zag en we zetten het samen op de foto. Dat waarneming selectief is zal iedereen wel weten. In het bos ziet de ornitholoog vogels, de entomoloog insecten en de geoloog stenen. Je kunt alleen iets echt nieuws leren zien (of horen, ruiken, proeven of voelen) als iemand anders je er op wijst.

Goethe schreef dat de waarnemer waarneemt wat hij weet. De waarneming is selectief en intentioneel. Als je iets niet kent zul je het niet zien. Althans niet snel en vaak niet zonder dat een ander je het leert. Fotografie is uitermate geschikt om mee te leren kijken. Jack kijkt anders, is anders, dan ik. Zijn foto’s tonen mij wat ik heb gemist. Zelfs als we naast elkaar een bijna identieke foto maken weten we jaren later nog precies welke van wie was. Alsof we in de korte tijd dat de sluiter open gaat niet alleen de foto maar ook onze werkelijkheid belichten.

In het begin van de vorige eeuw schreef Oscar Wilde aan André Gide; “heb je al gezien hoe het Franse landschap is gaan lijken op de schilderijen van Cézanne?”. Veel schilderijen hebben onze waarneming, onze werkelijkheid aangepast. Zouden we zonder Van Gogh nu op dezelfde manier naar een zonnebloem kunnen kijken? Een kunstenaar (en naar ik geloof ook een goede wetenschapper) ziet niet alleen scherper dan de rest van ons, hij ziet ook verder vooruit. Hij ziet als het ware de werkelijkheid die anderen nog niet hebben gezien. Ik geloof dat alle ontdekkingen, ook de wetenschappelijke hun basis hebben in, ontstaan uit, de waarneming. Darwin zou nooit de werking van de evolutie hebben begrepen als hij die niet eerst in de natuur had gezien. Als hij niet de verschillende vinken op de Galapagos eilanden had gezien had hij ook nooit het pad kunnen zien waaruit ze waren ontstaan. Zo geloof ik ook dat bv. Newton, Freud, en Nash hun theorieën zagen voor zij ze konden verklaren. Alles begint bij waarnemen, bij zien.

Met dank aan Prof. Dr. J. H. van den Berg, wiens boekje Zien ik met veel plezier tijdens mijn studie heb gelezen.

In het Natuurgebied De Brand komt de Zwarte truffelknotszwam (cordyceps ophioglossoides) voor. Deze zwam parasiteert op ondergrondse hertentruffels. Het tongvormige gedeelte dat boven de grond uitsteekt bevat de sporen. Onder de grond groeit het gele wortelachtige mycelium naar en in de truffel. De Cordyceps paddenstoelen bezitten een aantal zeer aparte eigenschappen. Alle zijn endoparasitair en de meeste parasiteren op insecten. Slechts een enkele, zoals de truffelknotszwam, parasiteert op andere paddenstoelen.

Buiten het Oosten waren deze paddenstoelen nagenoeg onbekend. Tot in 1993 drie Chinese atletes op de Nationale Spelen in Beijing vijf wereldrecords verbraken. Ze gebruikten de Cordyceps sinensis, een oud middel dat in China gebruikt wordt om het uithoudingsvermogen te vergroten en herstel na ziekte te bevorderen. Modern onderzoek vindt steeds meer toepassingen voor deze paddenstoelen zoals bij kankerbestrijding, orgaantransplantatie en ingewandenstoornissen.

Sommige Cordyceps soorten zoals de Cordyceps unilateralis zijn in staat om het gedrag van hun gastheer te veranderen. Als een mier wordt geïnfecteerd dringt de paddenstoel het lichaam binnen en voedt zich aan de weke delen, alle vitale organen laat het echter intact. Als de paddenstoel op het punt staat om sporen te ontwikkelen groeit het de hersenen binnen en produceert het chemicaliën die ervoor zorgen dat de mier hoog in een plant klimt en zich daar met zijn kaken vastbijt. Dan pas doodt de paddenstoel de mier en voedt zich ook met zijn hersenen. De Cordyceps is zo verzekerd van een optimale verspreiding van zijn sporen. Het vruchtlichaam barst open en verspreidt capsules die tijdens hun val exploderen en de microscopisch kleine sporen vrijlaten. Deze sporen kunnen dan weer nieuwe gastheren infecteren. Dit vermogen om het gedrag van hun gastheer te beïnvloeden, hebben ze al meer dan 48 miljoen jaar geleden ontwikkeld.

Dit is de tijd voor paddenstoelen. In het natuurgebied De Brand vonden we afgelopen weekend enkele hele mooie exemplaren. Er stonden Inktviszwammen, Zwarte truffelknotszwammen, Berken boleten, Vliegenzwammen en veel Grote stinkzwammen. Nu zijn de meeste Latijnse namen voor deze paddenstoelen vaak erg saai. In het Latijn heten ze; Clathrus archeri, Cordyceps ophioglossoides, Leccinum scabrum en Amanita muscaria. Alleen voor de Grote stinkzwam konden de normaal zo nuchtere wetenschappers geen saaie naam bedenken, deze noemden ze dus maar gewoon "Phallus impudicus", oftewel "onbeleefde lul".