Vroeger dacht ik altijd dat water bevriest als de temeratuur onder het vriespunt komt, dus onder de 0°C. Maar zuiver water, zonder enige vervuiling of opgeloste stoffen heeft zelfs moeite om te bevriezen als het min 48°C is. Het blijkt dat water iets nodig heeft om omheen te kunnen bevriezen, iets waar de eerste ijskristallen zich aan kunnen vormen. Net als alle kristallen hebben zij een kern nodig die hen uitnodigt om te kristalliseren. Normaal zitten er genoeg nucleotide stoffen zoals zand of roet in water waaromheen zich ijs kan vormen en zal water dus al veel eerder bevriezen dan bij min 48°C. Toch zijn niet alle stoffen even geschikt om dit kristallisatie proces op gang te brengen. Het blijkt dat niets dit proces zo goed bevordert als sommige bacteriën. Pseudomonas syringae bijvoorbeeld produceert een proteïne dat er voor zorgt dat ijskristallen zich al bij de relatief hoge temperatuur van -2°C kunnen vormen.

In 1982 stelde David Sands voor het eerst de hypothese op dat bacteriën ervoor zorgen dat het gaat sneeuwen en regenen. Bacteriën bevinden zich werkelijk overal, ook op zeer grote hoogte. Zij zouden ervoor kunnen zorgen dat zich in wolken sneller ijskristallen vormen die dan als sneeuw of als ze onderweg smelten als regen zouden vallen. Nu heeft men niet alleen overal op de wereld in sneeuw en ijs de Pseudomonas bacterie gevonden maar het blijkt zelfs dat alleen al in Wyoming meer dan een derde van alle ijskristallen zich rond dergelijke bacteriën hadden gevormd.

Hoewel men het er al lang over eens is dat bacteriën een grote rol spelen in al het leven op Aarde blijken ze dus ook nog eens in staat te zijn om het te laten regen. Hiermee zijn bacteriën het enige organisme dat het weer kan beïnvloeden en spelen ze een cruciale rol in de watercyclus van onze planeet.

Lees ook: Bacteriën spelen een belangrijke rol bij de voortplanting van soorten, Eeuwig jong, Poep is bruin en Thrombolieten.

Dit mooie nachtuiltje was door mijn badkamerraam naar binnen gevlogen. Omdat er veel brandnetels in mijn tuintje groeien, komen ze bij mij regelmatig voor. Deze vlinder is van de tweede agaatvlindergeneratie van dit jaar. Agaatvlinders die net uit hun pop zijn gekropen zijn meestal olijfgroen en rozebruin, na verloop van tijd worden deze kleuren iets vager en wordt de vlinder steeds bruiner. De wetenschappelijke naam Phlogophora meticulosa betekent voorzichtige vuurdrager. Deze naam dankt de agaatvlinder waarschijnlijk aan de driehoekige en  vlamvormige tekening op zijn voorvleugels. Deze opvallende tekening zorgt ervoor dat zijn silhouet wordt doorbroken en maken de vlinder op takjes of planten nagenoeg onzichtbaar. De Agaatvlinder is verder te herkennen aan de sterke plooi die de voorvleugels in rusthouding hebben. Hierdoor lijkt de vlinder net een dor blaadje. In Engelstalige landen noemt men deze vlinder vanwege de twee driehoeken op de vleugels die elkaar tijdens de rusthouding raken, Angle Shades. De groene of bruine rupsen zijn polyfaag en eten vrijwel alle kruidachtige planten.  Ze overwinteren als rups en verpoppen zich in het voorjaar. De donkerbruine pop vind je los op de bodem tussen de vegetatie. Het is een algemene vlinder die je in heel Noord-Europa tegenkomt.

Wortels zijn niet altijd oranje geweest, er was een tijd dat zij wit, paars, geel of rood waren. Dankzij de Nederlanders is oranje echter wereldwijd de dominante kleur voor wortels geworden. Deze kleurvariëteit is in de zeventiende eeuw ontstaan. De wortel werd door ons net zo lang gekruist tot hij de kleur had van het Huis Oranje-Nassau. Deze oranje wortel, ook wel Hoornse wortel genoemd, werd daarna over heel Europa verspreid.

Eén van de eerste afbeeldingen van deze Hoornse wortels vind je bij de 17e eeuwse fijnschilder Gerrit Dou. Deze Leidse schilder, die bekend staat om de hoge mate van detaillering in zijn werk, was Rembrandts eerste leerling. Ondanks de liefde voor detail waren zijn schilderijen niet stijf of kil, hij wist goed gebruik te maken van lichteffecten en zijn composities waren speels maar goed doordacht. Zo maakte hij graag gebruik van venster scenes en trompe-l’oeil. Een mooi voorbeeld van de aandacht voor deze toen nog vernieuwende oranje wortels zie je in dit kleine schilderijtje van amper 60 bij 44 cm uit de tweede helft van de 17e eeuw. Niet alleen beeldt het een vrouw die een wortel raspt af, maar het toont ook overduidelijk de grote oranje wortels op de voorgrond. En nee, de wortels waren vroeger niet groter dan nu. Gerrit Dou had de neiging om de maat van zijn wortels enigszins te overdrijven.

Onze rups heeft na veel wandelen een takje uitgekozen, hij is er in elke houding aan gaan hangen en heeft heel precies uitgemeten hoeveel ruimte hij om zich heen heeft. Toen heeft hij zijn naschuivers met een spinselkussentje aan het takje vastgemaakt en zichzelf met een gordeldraad gezekerd. Deze draad loopt als een ceintuur om zijn dikke lijf naar het takje toe en zorgt ervoor dat de pop netjes aan het takje blijft zitten. Een paar dagen later scheurde hij uit zijn vel. De lichtgroene pop die tevoorschijn kwam, kleurde in een halve dag bruin met zwart en is nu heel goed gecamoufleerd.

Afgelopen zomer zijn we naar Noorwegen geweest. Wat me nog het meeste is bijgebleven was de Hardangervidda, een 8000 km² groot natuurgebied dat wordt omringd door bergtoppen. Dit gebied ligt op zo’n 1200 tot 1400 meter hoogte en is het restant van een berggebied dat tijdens de ijstijd door gletsjers is gladgeslepen. Aan de Noordkant van de Hardangervidda ligt op 1900 meter hoogte de Hardangerjøkulen, de grootste gletsjer van het gebied. Toen wij er midden in de zomer waren, lag de temperatuur op deze hoogvlakte vele graden lager dan in het omringende gebied. Op veel plekken lag nog steeds sneeuw. Je ziet er geen bomen, het hoogste dat er groeit zijn enkele lage, door de wind geteisterde struikjes. Hier en daar staan plukken wolgras en overal liggen enorme met korstmos begroeide keien. Het regent er vaak en hard.  Op de grote open vlaktes liggen veel door glinsterende stroompjes water met elkaar verbonden meren. Omdat het water niet makkelijk via de rotsachtige bodem wegloopt, liggen de meren als grote plassen op verschillende hoogtes van elkaar. Als je op een heuvel staat kun je ver over het golvende landschap uitkijken en zie je aan de horizon de toppen van de bergruggen en de gletsjer.

Lees  ook: Mont Blanc.