The Turk automaton chess playerVon Kempelen had aan het einde van de 18e eeuw werelds beroemdste schaakautomaat gemaakt. Simpelweg bekend als “De Turk” was deze automaat niet alleen onverslaanbaar maar kon hij ook feilloos de Paardronde uitvoeren. Een complexe schaakpuzzel waarbij het paard in één rondgang over het schaakbord elk vakje slechts eenmaal bezet. De Turk was een grote automaat gekleed in turkse gewaden en een tulband die gezeten achter een kabinet met willekeurig welke tegenstander kon schaken. Hij had in één hand een lange rokende pijp en zijn andere lag op de tafel. Hij was niet alleen onverslaanbaar maar reageerde ook verbolgen als een tegenstander een onwettige zet maakte door alle stukken van het bord te vegen. Het kabinet had een aantal deuren die open konden om het complexe binnenwerk te laten zien. Voor een demonstratie of schaakwedstrijd werden deze deuren ook steevast geopend om aan het publiek te tonen dat er niets anders in de tafel zat buiten mechaniek en leegte. Bij De Turk kwam een klein houten kistje dat de presentator boven op de tafel plaatste en waar hij tijdens het spel regelmatig in keek. Volgens sommigen had dit doosje bovennatuurlijke krachten en zat er een boze geest in die de hele machine bestuurde. De Turk speelde agressief schaak en wist zijn tegenstanders gewoonlijk al binnen dertig minuten te verslaan. Zelfs Napoleon en Benjamin Franklin hebben tegen de Turk gespeeld en verloren. Tussen 1770 en 1854 heeft deze automaat verschillende hoven en landen aangedaan. Tot hij uiteindelijk in 1854 door een brand werd verwoest.

 

De Turk automaatDe Turk zorgde voor zo’n sensatie dat vele bekenden zoals de magiër Robert-Houdin en de schrijver Edgar Allan Poe zich met het raadsel van de onverslaanbare machine hebben beziggehouden. Ze waren ervan overtuigd dat het een truc was en konden zich eenvoudigweg niet voorstellen dat een machine tot een dergelijke rekenkracht in staat was. En ze hadden helaas gelijk. In de tafel zat een meester schaakspeler verstopt. Deze kon zich in de ruimte bewegen zodat als er een deurtje openging om het binnenwerk te tonen hij steeds net ergens anders zat. Via een ingewikkeld mechaniek en verschillende magneten kon deze geheime speler de stukken op het bord via de arm van De Turk verzetten. Het geheel was echter niet alleen een meesterwerk van misleiding en theater. Het mechaniek waarmee de schaker De Turk bediende was wel degelijk buitengewoon knap en geavanceerd.

 

Het heeft sinds de vernietiging van De Turk nog 142 jaar geduurd voor men een automaat kon maken dat van een mens met schaken kon winnen. In 1996 verloor Kasparov van Deep Blue, de eerste schaakcomputer die een meesterschaker onder wedstrijdomstandigheden wist te verslaan.

 

Lees ook: Vaucansons eend.