vaucansons eendJacques de Vaucanson (1709-1782) was een Franse uitvinder die meerdere automaten (mechanische poppen), heeft gemaakt. Zijn meesterwerk was Le Canard Digérateur, een mechanische eend die niet alleen met zijn vleugels kon slaan, kon zwemmen, eten en drinken maar die zelfs kon poepen. Voltaire schreef ooit over dit mechanische wonder: “Sans… le canard de Vaucanson vous n’auriez rien qui fit ressouvenir de la glorie de la France” (Zonder … de eend van Vaucanson is er niets om je te herinneren aan de glorie van Frankrijk). Deze eend maakte in 1739 terecht een diepe indruk. Het was een ongeëvenaard mechanisch meesterwerk. Eén enkele vleugel zou al meer dan vierhonderd bewegende delen bevatten. Maar het bleef niet bij een beetje fladderen, deze eend at graan en dronk water, kon deze verwerken en scheidde het daarna als poep weer uit. Vaucanson had een mechanisme gebouwd dat de meest intieme van de natuurlijke processen kon nabootsen, namelijk dat van de vertering en de stoelgang.

 

Zijn eend kon dit helaas niet echt, in zijn mechanisme sloeg hij het voedsel dat hij tot zich nam in een container op en scheidde hij een voor geprepareerde massa vanuit een andere container weer uit. Het was echter wel Vaucansons wens dat een automaat ooit tot een dergelijk proces in staat zou zijn. Binnen in het mechaniek van de eend gebruikte Vaucanson wel als eerste een flexibele rubberen buis en hij wordt dan ook geroemd als de uitvinder daarvan. Vaucansons eend was een ode aan de wetenschap en het bewijs dat men oprecht geloofde dat we uiteindelijk alle geheimen van onze fysieke wereld konden doorgronden en reproduceren. Het was een bijna mythisch staaltje van mechanica dat voor het eerst de grenzen tussen het mechanische en het natuurlijk deed vervagen.

 

Wim Delvoye vervulde in 2006 uiteindelijk Vaucansons wens. Deze Belgische kunstenaar maakte in samenwerking met wetenschappers een opstelling die zo getrouw mogelijk het menselijke spijsverteringssysteem nabootst. Deze machine lijkt nog het meest op een verzameling kolven en bekers. Ze verteert niet alleen voedsel maar scheidt dit ook in de vorm van een drol weer uit. Wim noemt deze machine Cloaca, naar de uitscheidingsopening van vogels, zoals die van een eend. Sinds zijn machine in werking is gezet heeft hij al menige drol gedraaid, welke stuk voor stuk in plastic zijn geseald en verkocht.

 

wim delvoye cloaca fecesZijn machine creëert iets dat tegelijkertijd buitengewoon complex en volkomen nutteloos is. Door deze kunstmatige stront in te sealen lukt het hem ook nog om een normaal waardeloos afvalproduct als verzamelobject te verkopen. Hij heeft een strontmachine gemaakt die een verkoopbaar product fabriceert. Een mooi symbool voor de vele industrieën die onze wereld met volkomen nutteloze rotzooi overspoelen.