Weblog

Ernst Haeckels biogenetische grondwet

woensdag, 27 februari 2013

haeckels biogenetische grondwet 1877Eén van de allereerste “wetten” die ik me van biologie kan herinneren is die van Ernst Haeckel uit 1877: de ontogenese recapituleert de fylogenese. Een wet die steevast met een prachtige illustratie gepaard ging. Daarin lag ook de schoonheid en kracht van deze grondwet. De ontwikkeling van een individu herhaalt de ontwikkeling van de soort. Als beginnend embryo lijken alle dieren op elkaar en pas in een later ontwikkelingsstadium evolueerden ze door tot eigen soorten. Zo zag je op de illustratie dat wij als mens in ons prille embryonale stadium nog sterk op een vis of een kip leken.

 

Deze grondwet heeft zich stevig in onze volkswijsheid vast genesteld, al was het alleen maar omdat de mens zichzelf hiermee nogmaals bevestigt als het meest door- of uitontwikkelde dier. Het mag dan zijn dat wij als embryo op een kip lijken, maar waar hij stopt gaan wij verder.

 

Je kunt het Haeckel niet kwalijk nemen. Zijn biogenetische grondwet is niet alleen elegant in zijn eenvoud, hij is ook buitengewoon moeilijk te negeren, de illustratie van de wet is eenvoudigweg te krachtig. Tegen zo’n afbeelding is nu eenmaal geen kruid gewassen. Toch klopt deze wet niet. Je kunt weliswaar zeggen dat de embryonale ontwikkelingen van verschillende soorten enigszins op elkaar lijken en in sommige gevallen kun je daar zelfs iets van de soortenontwikkeling in terug zien. Toch is het niet zo dat elk individu deze soortenontwikkeling nogmaals doorloopt. Als mens gaan we in de baarmoeder niet van vis tot kip tot mens. We gaan van embryonaal mensje tot baby. Tijdens de evolutie wordt er niet steeds iets aan een soort bijgebouwd, je kunt een visje niet tot kip opbouwen. Je kunt geen bouwblokken blijven toevoegen tot je een mensje krijgt. Een mens is, net zoals een vis, vanaf het embryo uitgerust om precies dat te worden wat hij moet, een mens en niet een door geëvolueerde vis.

lees verder...

Punaises

dinsdag, 26 februari 2013

alco punaises 2-2013 3957alco punaises 2-2013 3954

 

 

 

 

 

 

 

Over de oorsprong van de punaise is men het niet helemaal eens. Volgens sommigen is hij in 1903 door Mick Clay in Engeland uitgevonden, volgens anderen door Johann Kirsten of Heinrich Sachs uit Duitsland. Het blijft echter een feit dat de punaise in korte tijd de wereld heeft veroverd. In elk huis is wel een doosje aanwezig. Het woord punaise komt van het Franse woord voor bedwants. Een klein plat insect met een lange steeksnuit die bij mensen bloed zuigt. Het nieuwe spijkertje kreeg, vanwege de uiterlijke overeenkomst en zijn scherpe punt, dezelfde naam. Dit doosje Alco punaises is al behoorlijk oud. Het is niet zoals nu van plastic of zelfs alleen karton gemaakt. Het is een klein houten doosje dat met papier is bekleed. De messing punaises zien er echter precies hetzelfde uit als degene die je nu kunt kopen, alhoewel de hoed nu vaak met een plastic dopje is afgewerkt.

lees verder...

Sint Jacob schaap

dinsdag, 26 februari 2013

Jacob schaap 2-2013 3878Jacob schapen zijn kleine taaie meestal zwart-wit gevlekte schapen. Het is een erg oud ras dat zonder al te veel menselijke bemoeienis en selectie wist te overleven. Ze dragen hun naam vanwege de vermelding van zwart-witte schapen in Genesis (30:31-43). Jacob zou de gevlekte schapen uit zijn schoonvaders kudde hebben gebruikt om mee te fokken. Dit ras zou daarna de menselijke expansie door Noord Afrika, Sicilië en Spanje naar Engeland hebben vergezeld. Het is een polyceraat ras dat nageslacht met twee, vier of zelfs zes horens kan krijgen. Vier is echter de norm en deze horens kunnen in sommige gevallen de meest uiteenlopende richtingen in groeien.

lees verder...

Mortsafe

zondag, 24 februari 2013

mortsafesToen Darwin in Edinburgh medicijnen studeerde was er al een groot tekort aan kadavers. De enige manier om de studenten anatomie bij te brengen was door middel van publiekelijke dissectie. Helaas was de vraag naar bruikbare lijken groter dan de beschikbaarheid en zoals vaak is zo’n verschil tussen vraag en aanbod een stimulans tot misbruik. Grafroverij was dan ook een groot probleem voor Edinburgh. Officieel kwamen alleen de lijken van geëxecuteerde criminelen in aanmerking voor de snijtafels maar omdat de overheid vond dat de ontwikkeling van de medische wetenschap wel een dichtgeknepen oogje waard was probeerden ze de veelvoorkomende gevallen van grafroverij in de doofpot te stoppen. Grafroverij werd echter zo’n groot probleem dat er niet alleen rellen in de stad maar zelfs vechtpartijen op de begraafplaatsen uitbraken. Dit leidde zeker in Schotland tot grote verontwaardiging. Veel Schotten geloofden in de letterlijke betekenis van de wederopstanding, zij dachten dat een dode in een incomplete staat geen tweede leven was beschoren. Om die reden hielden nabestaanden vaak de wacht bij de begraafplaatsen van hun dierbaren. Ook konden zij tegen een vergoeding een speciale lijkenkluis (mortsafe) huren of kopen. Deze kluis werd in 1816 uitgevonden. Het was een zware ijzeren constructie die de eerste weken met speciale sloten over een graf heen werd geplaatst. Pas als een lijk voldoende was ontbonden om niet meer voor dissectie interessant te zijn werd de kluis verwijderd. Ook een oom van Darwin die in Edinburgh was overleden werd in zo’n speciaal versterkt graf gelegd.

 

William Burke and William HareHet duurde tot 1832, na de veroordeling van Burke en Hare, tot de wetgeving betreffende de beschikbaarheid van anatomische donorlichamen werd aangepast. Burke en Hare waren twee misdadigers die zich niet meer tot grafroven beperkten maar die rechtstreeks zelf voor de veel gevraagde lijken zorgden. Na hun proces nam de regering de nieuwe anatomische acte van 1832 aan, deze zorgde ervoor dat de regels voor het verkrijgen van lijken voor de medische snijtafels werden versoepeld en de Universiteiten zich niet meer alleen tot de lichamen van veroordeelde misdadigers hoefden te beperken.

lees verder...

Sagittaal snede

zaterdag, 23 februari 2013

Bij de geboorte raken de verschillende platen waaruit een schedel zijn opgebouwd elkaar nog niet, zij zijn met flexibele naden aan elkaar verbonden en groeien langzaam naar elkaar toe. Dit vergemakkelijkt niet alleen de geboorte maar geeft de schedel ook de mogelijkheid om te groeien. Op latere leeftijd, als de schedel volgroeid is sluiten deze naden zich veelal en vormen de schedelplaten één aaneengesloten geheel. De sagittale suture is de verbinding tussen beide pariëtale botten van een schedel. De term komt van het Latijnse Sagitta, dat pijl betekent. Deze sagittale lijn of pijlnaad deelt het schedeldak in twee gelijke symmetrische helften op. Veel anatomische modellen zijn over deze sagittale snede doorgezaagd. Een dergelijke doorsnede laat zowel goed de binnen- en buitenkant van een schedel als de bilaterale symmetrie er van zien.

 

sagittaal snede kattenschedel 2-2013 3842sagittaal snede kattenschedel 2-2013

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Deze kattenschedel is op zo’n manier doorgezaagd. Beide helften zijn door een klein scharnier verbonden en de schedel kan naar believen worden geopend en gesloten. In geopende toestand zijn de verschillende botten van de binnenkant van de schedel en de diverse schedelholtes goed te bestuderen. Dergelijke modellen werden vroeger veel bij anatomische lessen gebruikt.

lees verder...

John Edmonstone

zaterdag, 23 februari 2013

darwins finchesAchteraf bezien kun je vaak enkele personen aanwijzen die iemands leven een klein maar uiteindelijk belangrijk duwtje in de goede richting hebben gegeven. Het belang van deze personen wordt dan ook vaak pas onderkend als de volledige levensloop van iemand bekend is. Nu zijn er maar weinig levens die zo goed zijn bestudeerd als die van Charles Robert Darwin.

 

Toen Darwin medicijnen aan de Universiteit van Edinburgh in Schotland studeerde, ontwikkelde hij een enorme weerzin tegen de practica. Hij kon erg slecht tegen bloed en verwaarloosde zijn studie. Zijn vrije tijd benutte hij echter wel om andere vaardigheden op te doen. Eén daarvan was taxidermie, een techniek die hij leerde van John Edmonstone. Er zijn helaas geen foto’s of afbeeldingen van hem bekend, maar duidelijk is dat deze man waarmee Darwin voor een periode van twee maanden elke dag een uur lang doorbracht een grotere invloed op Darwins leven heeft gehad dan beiden op dat moment konden vermoeden.

 

John Edmonstone was een bevrijde slaaf uit Guyana, Zuid-Amerika. Hij woonde in 37 Lothian Street in Edinburgh, slechts een paar deuren naast Charles Darwins verblijf. Na zijn bevrijding was John samen met zijn voormalige meester naar Glasgow gekomen en vandaar naar Edinburgh verhuisd. John werkte freelance voor de Universiteit en prepareerde er allerlei specimen voor het Natuur Historisch Museum. Daarnaast gaf hij bijles in taxidermie, Darwin betaalde hem er de toenmalige hoge prijs van één guinea voor. Darwin schreef het volgende over John in zijn dagboek:

 

“a negro lived in Edinburgh, who had travelled with Warton, and gained his livelihood by stuffing birds, which he did excellently; he gave me lessons for payment and I often used to sit with him for he was a pleasant and intelligent man.”

 

John leerde Charles echter niet alleen taxidermie, hij vulde zijn hoofd ook met verhalen over Latijns-Amerika en de regenwouden. Hoewel Darwin tijdens zijn lange reis op de Beagle goed gebruik heeft kunnen maken van de vaardigheden die John hem had geleerd waren het misschien wel vooral John Edmonstone zijn verhalen van verre reizen en ontdekkingen die Darwin deden besluiten om überhaupt aan de reis deel te nemen.

 

Lees ook: Keuzes en talenten.

lees verder...

Reigerschedel

vrijdag, 22 februari 2013

reigerschedel (ardea cinerea) 2-2013

lees verder...

Cornuta esset facies sua

vrijdag, 22 februari 2013

moses met horensMichelangelo’s beroemde beeld van Mozes in de Romeinse kerk San Pietro in Vincoli heeft twee opvallend duivelse horentjes. Volgens de vertaling in de Latijnse Vulgaat, in Michelangelo’s tijd de door iedereen gebruikte vertaling van de Bijbel, had Mozes deze hoorns van de HEER gekregen omdat hij met HEM had gesproken. In Exodus 34:29 was het Hebreeuwse woord voor stralen, “qeren”, per ongeluk als horens vertaald. In de Vulgaat daalde Mozes als volgt de berg Sinaï af: “Cornuta esset facies sua”, “Zij zagen het gelaat van Mozes, gehoornd”. Tegenwoordig lezen we echter: “Mozes daalde de Sinaï af, met de twee platen van het verbond bij zich. Hij wist niet dat zijn gezicht glansde doordat hij met de HEER had gesproken". Zo is een Hebreeuws homoniem eeuwenlang verantwoordelijk geweest voor het feit dat Mozes met hoorns op zijn hoofd werd afgebeeld.

 

Lees ook: De vloek van Cham en Het geschreven woord.

lees verder...

Charles Boycott

donderdag, 21 februari 2013

charles cunningham boycottIn 1880 nog voor de twintigste eeuw aanbrak dook in Europa overal het woord boycotten op. Van Rusland (bojkotirovat) en Spanje (boycotear) tot aan Nederland (boycotten) toe had men gehoord van een Ierse kwestie die overal veel stof deed opwaaien. Kapitein Charles Cunningham Boycott was een Britse rentmeester in het Ierse graafschap Mayo die zelfs na meerdere mislukte oogsten nog steeds dezelfde hoge pachttarieven van zijn pachters eiste. Deze pachters stonden op het punt om Boycott te lynchen maar de Land League, een vereniging die eerder was opgericht om pachters tegen dergelijk uitbuiting te beschermen riep hen op tot een geweldloze oplossing. Er werd door de Land League een campagne opgezet om Boycott volledig van de lokale gemeenschap te isoleren. Op 19 september 1880 hield de toenmalige voorzitter van de Land league Charles Stewart Parnell een toespraak voor een menigte leden waarin hij dit alternatief voor moord en geweld aandroeg:

 

“Ik wil u wijzen op een veel betere manier - een meer christelijke en menslievende manier, die de delende man een kans geeft zich te bekeren. Wanneer een man een boerderij overneemt die eerder is ontruimd, moet je hem mijden op de weg wanneer je hem tegen komt - je moet hem mijden in de straten van het dorp - je moet hem mijden in de winkel - je moet hem mijden op het kermisterrein en op de markt en zelfs in de kerk door hem alleen te laten zitten. Zet hem in een moreel Coventry door hem te isoleren van de rest van de maatschappij, alsof hij een melaatse is - je moet hem uw afschuw tonen voor de misdaad die hij gepleegd heeft.”

 

Deze hele zaak werd ruim in de pers uitgemeten. De meeste kranten zagen Boycot echter als slachtoffer. Een regiment soldaten en ruim 1000 man werden ingezet om Boycotts oogst te redden. Het heeft de regering toen £10.000,- gekost om een aardappeloogst van £350.- binnen te halen. Toch verliet Boycott op 1 december van hetzelfde jaar nog het land en werd Charles Boycott de allereerste mens die officieel werd geboycot. Sociale uitsluiting bleek een uiterst doeltreffend wapen.

lees verder...

Corculum cardissa

donderdag, 21 februari 2013

hartschelp (corculum cardissa) 2-2013Tweekleppige schelpen openen meestal overdwars langs hun omtreklijn, als twee deksels die tegen elkaar zijn gedrukt. Deze sierlijk hartschelp opent echter zijdelings. Wat normaal gesproken de sluitrand van een schelp is, is bij deze kokkelsoort juist een dichte gekartelde rand. Waarschijnlijk is deze manier van openen ontstaan als bescherming tegen zeesterren. Gewend als deze zijn om platte schelpen op één manier open te wrikken, komen ze bij Corculum Cardissa bedrogen uit. Deze slakken leven in ondiep water op zandbodems, vaak dicht onder het bodemoppervlak waarbij hun korte sipho’s nog net het water bereiken. Ze worden ongeveer 5 cm groot en hebben een lange en hoekige voet die sprongsgewijze vluchtende voortbewegingen van meerder cm per keer mogelijk maakt.

lees verder...